kṣāyikaṁ hi jñānamatiśayāspadībhūtaparamamāhātmyam . yattu yugapadev sarvārthānālambya pravartate jñānaṁ taṭṭaṁkotkīrṇanyāyāvasthitasamastavastujñeyākāratayādhiropitanityatvaṁ pratipannasamasta- vyaktitvenābhivyaktasvabhāvabhāsikṣāyikabhāvaṁ traikālyen nityamev viṣamīkr̥tāṁ sakalāmapi sarvārthasaṁbhūtimanantajātiprāpitavaicitryāṁ paricchindadakramasamākrāntānantadravyakṣetrakālabhāvatayā prakaṭīkr̥tādbhutamāhātmyaṁ sarvagatamev syāt ..51.. kr̥tvā . aṭṭhe paḍucca jñeyārthānāśritya . kasya . ṇāṇissa jñāninaḥ ātmanaḥ . taṁ ṇev havadi ṇiccaṁ utpattinimittabhūtapadārthavināśe tasyāpi vināś iti nityaṁ na bhavati . ṇa khāigaṁ jñānāvaraṇīy- karmakṣayopaśamādhīnatvāt kṣāyikamapi na bhavati . ṇev savvagadaṁ yat ev pūrvoktaprakāreṇ parādhīnatven nityaṁ na bhavati, kṣayopaśamādhīnatven kṣāyikaṁ ca na bhavati, tat ev yugapatsamastadravyakṣetrakālabhāvānāṁ parijñānasāmarthyābhāvātsarvagataṁ na bhavati . at etatsthitaṁ yadjñānaṁ krameṇārthān pratītya jāyate ten sarvajño na bhavati iti ..50.. ath yugapatparicchittirūpajñānenaiv sarvajño bhavatītyāvedayati ---jāṇadi jānāti . kiṁ kartr̥ . joṇhaṁ jainajñānam . katham . jugavaṁ yugapadekasamaye . aho hi ṇāṇassa māhappaṁ aho hi sphu ṭaṁ jainajñānasya māhātmyaṁ paśyatām . kiṁ jānāti . arthamityadhyāhāraḥ . kathaṁbhūtam . tikkālaṇi- ccavisayaṁ trikālaviṣayaṁ trikālagataṁ nityaṁ sarvakālam . punarapi kiṁviśiṣṭam . sayalaṁ samastam . punarapi kathaṁbhūtam . savvatthasaṁbhavaṁ sarvatra loke saṁbhavaṁ samutpannaṁ sthitam . punaśca kiṁrūpam . cittaṁ nānājātibheden vicitramiti . tathā hi --yugapatsakalagrāhakajñānen sarvajño bhavatīti jñātvā kiṁ kartavyam . jyotiṣka-
ṭīkā : — vāstavameṁ kṣāyik jñānakā, sarvotkr̥ṣṭatākā sthānabhūt param māhātmya hai; aur jo jñān ek sāth hī samasta padārthoṁkā avalamban lekar pravr̥tti karatā hai vah jñān — apanemeṁ samasta vastuoṁke jñeyākār 1ṭaṁkotkīrṇa – nyāyase sthit honese jisane nityatva prāpta kiyā hai aur samasta vyaktiko prāpta kar lenese jisane svabhāvaprakāśak kṣāyikabhāv pragaṭ kiyā hai aisā — trikālameṁ sadā viṣam rahanevāle (-asamān jātirūpase pariṇamit honevāle) aur ananta prakāroṁke kāraṇ vicitratāko prāpta sampūrṇa sarva padārthoṁke samūhako jānatā huā, akramase ananta dravya -kṣetra -kāl -bhāvako prāpta honese jisane adbhut māhātmya pragaṭ kiyā hai aisā sarvagat hī hai .
bhāvārtha : — akramase pravartamān jñān ek jñeyase dūsareke prati nahīṁ badalatā isaliye nitya hai, apanī samasta śaktiyoṁke pragaṭ ho jānese kṣāyik hai, aise akramik jñānavālā puruṣ hī sarvajña ho sakatā hai . sarvajñake is jñānakā koī param adbhut māhātmya hai ..51..
1. ṭaṁkotkīrṇa nyāy = pattharameṁ ṭāṁkīse utkīrṇa ākr̥tikī bhān̐ti .