moharāgadveṣapariṇatatvāt jñeyārthapariṇamanalakṣaṇayā kriyayā yujyamānaḥ kriyāphalabhūtaṁ bandham- nubhavati, na tu jñānāditi prathamamevārthapariṇamanakriyāphalatven bandhasya samarthitatvāt, tathā ‘geṇhadi ṇev ṇa muṁcadi ṇa paraṁ pariṇamadi kevalī bhagavaṁ . pecchadi samaṁtado so jāṇadi savvaṁ ṇiravasesaṁ ..’ ityarthapariṇamanādikriyāṇāmabhāvasya śuddhātmano nirūpitatvāccārthānapariṇamato‘- gr̥hṇatasteṣvanutpadyamānasya cātmano jñaptikriyāsadbhāve‘pi na khalu kriyāphalabhūto bandhaḥ siddhayet ..52.. padārthaparicchittisadbhāve‘pi rāgadveṣamohābhāvāt kevalināṁ bandho nāstīti tamevārthaṁ prakārāntareṇ dr̥ḍhīkurvan jñānaprapañcādhikāramupasaṁharati ---ṇa vi pariṇamadi yathā svakīyātmapradeśaiḥ samarasībhāven sah pariṇamati tathā jñeyarūpeṇ na pariṇamati . ṇa geṇhadi yathaiv cānantajñānādicatuṣṭayarūpamātmarūpamātmarūpatayā gr̥hṇāti tathā jñeyarūpaṁ na gr̥hṇāti . uppajjadi ṇev tesu aṭṭhesu yathā ca nirvikāraparamānandaikasukharūpeṇ svakīyasiddhaparyāyeṇotpadyate tathaiv ca jñeyapadārtheṣu notpadyate . kiṁ kurvannapi . jāṇaṇṇavi te tān jñeyapadārthān svasmāt pr̥thagrūpeṇ jānannapi . sa kaḥ kartā . ādā muktātmā . abaṁdhago teṇ paṇṇatto tataḥ kāraṇātkarmaṇāmabandhakaḥ prajñapta iti . tadyathā --rāgādirahitajñānaṁ bandhakāraṇaṁ na bhavatīti jñātvā śuddhātmopalambhalakṣaṇamokṣaviparītasya nārakādiduḥkhakāraṇakarmabandhasya kāraṇānīndriyamanojanitānyekadeś- svarūp kriyāke sāth yukta hotā huā ātmā kriyāphalabhūt bandhakā anubhav karatā hai, kintu jñānase nahīṁ’ isaprakār pratham hī arthapariṇamanakriyāke phalarūpase bandhakā samarthan kiyā gayā hai (arthāt bandha to padārtharūpameṁ pariṇamanarūp kriyākā phal hai aisā niścit kiyā gayā hai) tathā ‘geṇhadi ṇev ṇa muñcadi ṇa paraṁ pariṇamadi kevalī bhagavaṁ . pecchadi samaṁtado so jāṇādi savvaṁ 1ṇiravasesaṁ ..’
is gāthā sūtrameṁ śuddhātmāke artha pariṇamanādi kriyāoṁkā abhāv nirūpit kiyā gayā hai isaliye jo (ātmā) padārtharūpameṁ pariṇamit nahīṁ hotā use grahāṇ nahīṁ karatā aur usarūp utpanna nahīṁ hotā us ātmāke jñaptikriyākā sadbhāv hone par bhī vāstavameṁ kriyāphalabhūt bandha siddha nahīṁ hotā .
bhāvārtha : — karmake tīn bhed kiye gaye haiṁ – prāpya – vikārya aur nirvartya . kevalī- bhagavānake prāpya karma, vikārya karma aur nirvartya karma jñān hī hai, kyoṁki ve jñānako hī grahaṇ karate haiṁ, jñānarūp hī pariṇamit hote haiṁ aur jñānarūp hī utpanna hote haiṁ . is prakār jñān hī unakā karma aur jñapti hī unakī kriyā hai . aisā honese kevalībhagavānake bandha nahīṁ hotā, kyoṁki jñaptikriyā bandhakā kāraṇ nahīṁ hai kintu jñeyārthapariṇamanakriyā arthāt jñey padārthoṁke pra. 12
1. jñānatattva -prajñāpanakī 32 vīṁ gāthā .