navacchinnaviṣayatvābhyāṁ cābhilaṣitaṁ jijñāsitaṁ sandigdhaṁ cārthaṁ dhyāyan dr̥ṣṭaḥ, bhagavān sarvajñastu nihataghanaghātikarmatayā mohābhāve jñānaśaktipratibandhakābhāve ca nirastatr̥ṣṇatvātpratyakṣasarvabhāv- tattvajñeyāntagatatvābhyāṁ ca nābhilaṣati, na jijñāsati, na sandihyati ca; kuto‘bhilaṣito jijñāsitaḥ sandigdhaścārthaḥ . evaṁ sati kiṁ dhyāyati ..197.. tadanyatra kathitamāste ..196.. evamātmaparijñānāddarśanamohakṣapaṇaṁ bhavatīti kathanarūpeṇ prathamagāthā, darśanamohakṣayāccāritramohakṣapaṇaṁ bhavatīti kathanen dvitīyā, tadubhayakṣayeṇ mokṣo bhavatīti pratipādanen tr̥tīyā cetyātmopalambhaphalakathanarūpeṇ dvitīyasthale gāthātrayaṁ gatam . athopalabdhaśuddhātmatattvasakalajñānī kiṁ dhyāyatīti praśnamākṣepadvāreṇ pūrvapakṣaṁ vā karoti — ṇihadaghaṇaghādikammo pūrvasūtroditaniścalanij- paramātmatattvapariṇatirūpaśuddhadhyānen nihataghanaghātikarmā . paccakkhaṁ savvabhāvataccaṇhū pratyakṣaṁ yathā bhavati tathā sarvabhāvatattvajñaḥ sarvapadārthaparijñātasvarūpaḥ . ṇeyaṁtagado jñeyāntagataḥ jñeyabhūtapadārthānāṁ paricchittirūpeṇ pāraṁgataḥ. evaṁviśeṣaṇatrayaviśiṣṭaḥ samaṇo jīvitamaraṇādisamabhāvapariṇatātmasvarūpaḥ śramaṇo mahāśramaṇaḥ hai aur vah viṣayako 1avacchedapūrvak nahīṁ jānatā, isaliye vah (lok) 2abhilaṣit, nāś kiyā jānese (1) mohakā abhāv honeke kāraṇ tathā (2) jñānaśaktike pratibandhak kā abhāv honese, (1) tr̥ṣṇā naṣṭa kī gaī hai tathā (2) samasta padārthoṁkā svarūp pratyakṣa hai tathā jñeyoṁkā pār pā liyā hai, isaliye bhagavān sarvajñadev abhilāṣā nahīṁ karate, jijñāsā nahīṁ karate aur saṁdeh nahīṁ karate; tab phi ra (unake) abhilaṣit, jijñāsit aur saṁdigdha padārtha kahān̐se ho sakatā hai ? aisā hai tab phi ra ve kyā dhyāte haiṁ ?
bhāvārtha : — lokake (jagatke sāmānya jīv samudāyake) mohakarmakā sadbhāv honese vah tr̥ṣṇā sahit hai, isaliye use iṣṭa padārthakī abhilāṣā hotī hai; aur usake jñānāvaraṇīy karmakā sadbhāv honese vah bahutase padārthoṁko to jānatā hī nahīṁ hai tathā jis padārthako jānatā hai use bhī pr̥thakkaraṇ pūrvak — sūkṣmatāse — spaṣṭatāse nahīṁ jānatā isaliye use ajñāt padārthako jānanekī icchā (jijñāsā) hotī hai, aur aspaṣṭatayā jāne hue padārthake saṁbaṁdhameṁ saṁdeh hotā hai . aisā honese usake abhilaṣit, jijñāsit aur saṁdigdha padārthakā dhyān saṁbhavit hotā hai . parantu sarvajña bhagavānake to mohakarmakā abhāv honese ve tr̥ṣṇārahit haiṁ, isaliye unake abhilāṣā nahīṁ hai; aur unake jñānāvaraṇīy karmakā abhāv honese ve samasta padārthoṁko jānate haiṁ tathā pratyek padārthako atyanta spaṣṭatāpūrvak — paripūrṇatayā jānate haiṁ isaliye unheṁ jijñāsā yā sandeh nahīṁ hai . isaprakār unheṁ kisī padārthake prati abhilāṣā, jijñāsā yā sandeh nahīṁ hotā; tab phi ra unheṁ kis padārthakā dhyān hotā hai ? ..197..
3jijñāsit aur 4saṁdigdha padārthakā dhyān karatā huā dikhāī detā hai; parantu ghanaghātikarmakā
1. avacchedapūrvak = pr̥thakkaraṇ karake; sūkṣmatāse; viśeṣatāse; spaṣṭatāse . 2. abhilaṣit = jisakī icchā – cāh ho vah . 3. jijñāsit = jisakī jijñāsā jānanekī icchā ho vah . 4. saṁdigdha = jinameṁ saṁdeh ho – saṁśay ho .