Pravachansar-Hindi (iso15919 transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 436 of 513
PDF/HTML Page 469 of 546

 

āgamacakṣuḥ sādhurindriyacakṣūṁṣi sarvabhūtāni .
devāścāvadhicakṣuṣaḥ siddhāḥ punaḥ sarvataścakṣuṣaḥ ..234..

ih tāvadbhagavantaḥ siddhā ev śuddhajñānamayatvātsarvataścakṣuṣaḥ, śeṣāṇi tu sarvāṇyapi bhūtāni mūrtadravyāvasaktadraṣṭitvādindriyacakṣūṁṣi . devāstu sūkṣmatvaviśiṣṭamūrtadravyagrāhitvād- vadhicakṣuṣaḥ, ath ca te‘pi rūpidravyamātradraṣṭatvenendriyacakṣurbhyo‘viśiṣyamāṇā indriyacakṣuṣ ev . evamamīṣu samasteṣvapi saṁsāriṣu mohopahatatayā jñeyaniṣṭheṣu satsu jñānaniṣṭhatvamūl- śuddhātmatattvasaṁvedanasādhyaṁ sarvataścakṣustvaṁ na siddhayet . ath tatsiddhaye bhagavantaḥ śramaṇā āgamacakṣuṣo bhavanti . ten jñeyajñānayoranyonyasaṁvalanenāśakyavivecanatve satyapi svapar- ev draṣṭirityākhyātiāgamacakkhū śuddhātmādipadārthapratipādakaparamāgamacakṣuṣo bhavanti . ke te . sāhū niścayaratnatrayādhāreṇ nijaśuddhātmasādhakāḥ sādhavaḥ . iṁdiyacakkhūṇi niścayenātīndriyāmūrtakevalajñānādi- guṇasvarūpāṇyapi vyavahāreṇānādikarmabandhavaśādindriyādhīnatvenendriyacakṣūṁṣi bhavanti . kāni kartr̥̄ṇi . savvabhūdāṇi sarvabhūtāni sarvasaṁsārijīvā ityarthaḥ . devā ya ohicakkhū devā api ca sūkṣmamūrta- pudgaladravyaviṣayāvadhicakṣuṣaḥ . siddhā puṇ savvado cakkhū siddhāḥ punaḥ śuddhabuddhaikasvabhāvajīvalokākāś- pramitaśuddhāsaṁkhyeyasarvapradeśacakṣuṣ iti . anen kimuktaṁ bhavati . sarvaśuddhātmapradeśe locanotpattinimittaṁ

anvayārtha :[sādhuḥ ] sādhu [āgamacakṣuḥ ] āgamacakṣu (-āgamarūp cakṣuvāle) haiṁ, [sarvabhūtāni ] sarvaprāṇī [indriy cakṣūṁṣi ] indriyacakṣuvāle haiṁ, [devāḥ ca ] dev [avadhicakṣuṣaḥ ] avadhicakṣu haiṁ [punaḥ ] aur [siddhāḥ ] siddha [sarvataḥ cakṣuṣaḥ ] sarvataḥcakṣu (-sarva orase cakṣuvāle arthāt sarvātmapradeśose cakṣuvān) haiṁ ..234..

ṭīkā :pratham to is lokameṁ bhagavanta siddha hī śuddhajñānamay honese sarvataḥ cakṣu haiṁ, aur śeṣ ‘sabhī bhūt (-jīv), mūrta dravyoṁmeṁ hī unakī dr̥ṣṭi laganese indriyacakṣu haiṁ . dev sūkṣmatva- viśiṣṭa mūrta dravyoṁko grahaṇ karate haiṁ isaliye ve avadhicakṣu haiṁ; athavā ve bhī, mātra rūpī dravyoṁko dekhate haiṁ isaliye unheṁ indriyacakṣuvāloṁse alag na kiyā jāy to, indriyacakṣu hī haiṁ .’ isaprakār yah sabhī saṁsārī mohase 1upahat honeke kāraṇ jñeyaniṣṭha honese, jñānaniṣṭhatākā mūl jo śuddhātma- tattvakā saṁvedan usase sādhya (-sadhanevālā) aisā sarvataḥ cakṣupanā unake siddha nahīṁ hotā .

ab, us (sarvataḥcakṣupane) kī siddhike liye bhagavaṁt śramaṇ āgamacakṣu hote haiṁ . yadyapi jñey aur jñānakā pārasparik milan ho jānese unheṁ bhinna karanā aśakya hai (arthāt jñey jñānameṁ jñāt na hoṁ aisā karanā aśakya hai ) tathāpi ve us āgamacakṣuse svaparakā vibhāg karake, mahāmohako jinane bhed ḍālā hai aise vartate hue paramātmāko pākar, satat jñānaniṣṭha hī rahate haiṁ .

436pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-

1. upahat = ghāyal, aśuddha, malin, bhraṣṭa .