śraddhānaśūnyenāgamajaniten jñānen, tadavinābhāvinā śraddhānen ca saṁyamaśūnyen, na tāvatsiddhayati . tathā hi — āgamabalen sak lapadārthān vispaṣṭaṁ tarkayannapi, yadi sak la- padārthajñeyākārakarambitaviśadaikajñānākāramātmānaṁ na tathā pratyeti, tadā yathoditātmanaḥ śraddhān- śūnyatayā yathoditamātmānamananubhavan kathaṁ nām jñeyanimagno jñānavimūḍho jñānī syāt . ajñāninaśca jñeyadyotako bhavannapyāgamaḥ kiṁ kuryāt . tataḥ śraddhānaśūnyādāgamānnāsti siddhiḥ . kiṁc, sakalapadārthajñeyākārakarambitaviśadaikajñānākāramātmānaṁ śraddadhāno‘pyanubhavannapi, yadi svasminnev saṁyamya na vartayati, tadānādimoharāgadveṣavāsanopajanitaparadravyacaṅkramaṇasvairiṇyā- ścidvr̥tteḥ svasminnev sthānānnirvāsananiṣkampaikatattvamūrcchitacidvr̥ttyabhāvātkathaṁ nām saṁyataḥ syāt . svātmānaṁ jānato‘pi mamātmaivopādey iti niścayarūpaṁ yadi śraddhānaṁ nāsti tadā tasya pradīpasthānīy āgamaḥ kiṁ karoti, na kimapi . yathā vā sa ev pradīpasahitapuruṣaḥ svakīyapauruṣabalen kūpapatanādyadi na nivartate tadā tasya śraddhānaṁ pradīpo draṣṭirvā kiṁ karoti, na kimapi . tathāyaṁ jīvaḥ
ṭīkā : — āgamajanit jñānase, yadi vah śraddhānaśūnya ho to siddhi nahīṁ hotī; tathā usake (-āgamajñānake) vinā jo nahīṁ hotā aise śraddhānase bhī yadi vah (śraddhān) saṁyamaśūnya ho to siddhi nahīṁ hotī . vah isaprakār : —
āgamabalase sakal padārthoṁkī vispaṣṭa 1tarkaṇā karatā huā bhī yadi jīv sakal padārthoṁke jñeyākāroṁke sāth 2milit honevālā viśad ek jñān jisakā ākār hai aise ātmāko usaprakārase pratīt nahīṁ karatā to yathokta ātmāke śraddhānase śūnya honeke kāraṇ jo yathokta ātmākā anubhav nahīṁ karatā aisā vah jñeyanimagna jñānavimūrḥ jīv kaise jñānī hogā ? (nahīṁ hogā, vah ajñānī hī hogā .) aur ajñānīko, jñeyadyotak hone par bhī, āgam kyā karegā ? (-āgam jñeyoṁkā prakāśak hone par bhī vah ajñānīke liye kyā kar sakatā hai ?) isaliye śraddhānaśūnya āgamase siddhi nahīṁ hotī .
aur, sakal padārthoṁke jñeyākāroṁke sāth milit hotā huā viśad ek jñān jisakā ākār hai aise ātmākā śraddhān karatā huā bhī, anubhav karatā huā bhī yadi jīv apanemeṁ hī saṁyamit (-aṁkuśit) hokar nahīṁ rahatā, to anādi moharāgadveṣakī vāsanāse janit jo paradravyameṁ bhramaṇ usake kāraṇ jo svairiṇī (-svacchaṁdī, vyabhicāriṇī) hai aisī cidvr̥tti (- caitanyakī pariṇati) apanemeṁ hī rahanese, vāsanārahit niṣkaṁp ek tattvameṁ līn cidvr̥ttikā abhāv honese, vah kaise saṁyat hogā ? (nahīṁ hogā, asaṁyat hī hogā) aur asaṁyatako, yathokta pra. 56
1. tarkaṇā = vicāraṇā; yukti ityādike āśrayavālā jñān .
2. milit hone vālā = miśrit honevālā; saṁbaṁdhako prāpta; arthāt unheṁ jānanevālā . [samasta padārthoṁke jñeyākār jisameṁ pratibiṁbit hote haiṁ arthāt unheṁ jānatā hai aisā spaṣṭa ek jñān hī ātmākā rūp hai .]]