saṁyamasādhanīkr̥taśarīrapātraḥ krameṇ niścalaniruddhapaṁcendriyadvāratayā samuparatakāyavāṅmanovyāpāro bhūtvā cidvr̥tteḥ paradravyacaṁṅkra maṇanimittamatyantamātmanā samamanyonyasaṁvalanādekībhūtamapi svabhāvabhedātparatven niścityātmanaiv kuśalo malla iv sunirbharaṁ niṣpīḍay niṣpīḍay kaṣāyacakramakrameṇ jīvaṁ tyājayati, sa khalu sakalaparadravyaśūnyo‘pi viśuddhadr̥śijñaptimātra- svabhāvabhūtāvasthāpitātmatattvopajātanityaniścalavr̥ttitayā sākṣātsaṁyat ev syāt . tasyaiv cāgamajñānatattvārthaśraddhānasaṁyatatvayaugapadyātmajñānayaugapadyaṁ siddhayati ..240.. śraddhānasaṁyatatvānāṁ trayāṇāṁ yatsavikalpaṁ yaugapadyaṁ tathā nirvikalpātmajñānaṁ ceti dvayoḥ saṁbhavaṁ darśayati — paṁcasamido vyavahāreṇ pañcasamitibhiḥ samitaḥ saṁvr̥taḥ pañcasamitaḥ, niścayen tu svasvarūpe samyagito gataḥ pariṇataḥ samitaḥ . tigutto vyavahāreṇ manovacanakāyanirodhatrayeṇ guptaḥ triguptaḥ, niścayen svasvarūpe guptaḥ pariṇataḥ . paṁceṁdiyasaṁvuḍo vyavahāreṇ pañcendriyaviṣayavyāvr̥ttyā saṁvr̥taḥ pañcendriyasaṁvr̥taḥ, niścayen vātīndriyasukhasvādarataḥ . jidakasāo vyavahāreṇ krodhādikaṣāyajayen jitakaṣāyaḥ, niścayen cākaṣāyātmabhāvanārataḥ . daṁsaṇaṇāṇasamaggo atra darśanaśabden nijaśuddhātmaśraddhānarūpaṁ samyagdarśanaṁ grāhyam, jñānaśabden tu svasaṁvedanajñānamiti; tābhyāṁ samagro darśanajñānasamagraḥ . samaṇo so saṁjado bhaṇido sa evaṁguṇaviśiṣṭaḥ śramaṇ saṁyat iti bhaṇitaḥ . at etadāyātaṁ – vyavahāreṇ yadbahirviṣaye vyākhyānaṁ kr̥taṁ ten savikalpaṁ samyagdarśanajñānacāritratrayayaugapadyaṁ grāhyam; abhyantaravyākhyānen tu nirvikalpātmajñānaṁ grāhyamiti savikalpayaugapadyaṁ nirvikalpātmajñānaṁ ca ghaṭat iti ..240.. athāgamajñānatattvārthaśraddhān- saṁyatatvalakṣaṇen vikalpatrayayaugapadyen tathā nirvikalpātmajñānen ca yukto yo‘sau saṁyatastasya kiṁ lakṣaṇamityupadiśati . ityupadiśati ko‘rthaḥ iti pr̥ṣṭe pratyuttaraṁ dadāti . evaṁ praśnottarapātanikāprastāve aur anubhav karatā huā ātmāmeṁ hī nityaniścal vr̥ttiko icchatā huā, saṁyamake sādhanarūp banāye hue śarīrapātrako pān̐c samitiyoṁse aṁkuśit pravr̥tti dvārā pravartit karatā huā, kramaśaḥ paṁcendriyoṁke niścal nirodh dvārā jisake kāy – vacan – manakā vyāpār virāmako prāpta huā hai aisā hokar, cidvr̥ttike liye paradravyameṁ bhramaṇakā nimitta jo kaṣāyasamūh vah ātmāke sāth anyonya milanake kāraṇ atyanta ekarūp ho jāne par bhī svabhāvabhedake kāraṇ use pararūpase niścit karake ātmāse hī kuśal mallakī bhān̐ti atyanta 1mardan kar karake akramase use mār ḍālatā hai, vah puruṣ vāstavameṁ, sakal paradravyase śūnya hone par bhī 2viśuddha darśanajñānamātra svabhāvarūpase rahanevāle ātmatattva (-svadravya) meṁ nityaniścal pariṇati utpanna honese, sākṣāt saṁyat hī hai . aur use hī āgamajñān – tattvārthaśraddhān – saṁyatattvake yugapatpanekā tathā ātmajñānakā yugapatpanā siddha hotā hai ..240..
1. mardan kar karake = dabā dabāke, kacar kacarake, daman karake .
2. ātmatattvakā svabhāv viśuddhadarśanajñānamātra hai .