athānaikāgārayasya mokṣamārgatvaṁ vighaṭayati — mujjhadi vā rajjadi vā dussadi vā davvamaṇṇamāsejja .
yo hi na khalu jñānātmānamātmānamekamagraṁ bhāvayati, so‘vaśyaṁ jñeyabhūtaṁ dravyamanyadāsīdati . tadāsādya ca jñānātmātmajñānādbhraṣṭaḥ svayamajñānībhūto muhyati vā, rajyati vā, dveṣṭi vā; tathābhūtaśca badhyat ev, na tu vimucyate . at anaikāgārayasya na mokṣamārgatvaṁ siddhayet ..243.. vā dussadi vā davvamaṇṇamāsejja jadi muhyati vā, rajyati vā, dveṣṭi vā, yadi cet . kiṁ kr̥tvā . dravyamanyadāsādya prāpya . sa kaḥ . samaṇo śramaṇastapodhanaḥ . tadā kāle aṇṇāṇī ajñānī bhavati . ajñānī san bajjhadi kammehiṁ vivihehiṁ badhyate karmabhirvividhairiti . tathāhi — yo nirvikārasvasaṁvedanajñānenaikāgro bhūtvā svātmānaṁ na jānāti tasya cittaṁ bahirviṣayeṣu gacchati . tataścidānandaikanijasvabhāvāccyuto bhavati . tataśca rāgadveṣamohaiḥ pariṇamati . tatpariṇaman bahuvidhakarmaṇā badhyat iti . tataḥ kāraṇānmokṣārthibhi- rekāgratven svasvarūpaṁ bhāvanīyamityarthaḥ ..243.. ath nijaśuddhātmani yo‘sāvekāgrastasyaiv mokṣo
ab aisā daraśāte haiṁ ki — anekāgratāke mokṣamārgapanā ghaṭit nahīṁ hotā (arthāt anekāgratā mokṣamārga nahīṁ hai ) : —
anvayārtha : — [yadi ] yadi [śramaṇaḥ ] śramaṇ, [anyat dravyam āsādya ] anya dravyakā āśray karake [ajñānī ] ajñānī hotā huā, [muhyati vā ] moh karatā hai, [rajyati vā ] rāg karatā hai, [dveṣṭi vā ] athavā dveṣ karatā hai, to vah [vividhaiḥ karmabhiḥ ] vividh karmoṁse [badhyate ] ban̐dhatā hai ..243..
ṭīkā : — jo vāstavameṁ jñānātmak ātmārūp ek agra (-viṣay) ko nahīṁ bhātā, vah avaśya jñeyabhūt anya dravyakā āśray karatā hai, aur usakā āśray karake, jñānātmak ātmāke jñānase bhraṣṭa vah svayaṁ ajñānī hotā huā moh karatā hai, rāg karatā hai, athavā dveṣ karatā hai; aur aisā (-mohī rāgī athavā dveṣī) hotā huā baṁdhako hī prāpta hotā hai; parantu mukta nahīṁ hotā .
isase anekāgratāko mokṣamārgapanā siddha nahīṁ hotā ..243..
vā rāgane vā dveṣane, to vividh bāṁdhe karmane. 243.
452pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-