antareṇ vastu pariṇāmo‘pi na sattāmālambate . svāśrayabhūtasya vastuno‘bhāve nirāśrayasya pariṇāmasya śūnyatvaprasaṁgāt . vastu punarūrdhvatāsāmānyalakṣaṇe dravye sahabhāviviśeṣalakṣaṇeṣu guṇeṣu kramabhāviviśeṣalakṣaṇeṣu paryāyeṣu vyavasthitamutpādavyayadhrauvyamayāstitven nirvartit- nirvr̥ttimacca . ataḥ pariṇāmasvabhāvamev ..10.. kaḥ kartā . attho paramātmapadārthaḥ, suvarṇadravyapītatvādiguṇakuṇḍalādiparyāyasthasuvarṇapadārthavat . punaśca kiṁrūpaḥ . atthittaṇivvatto śuddhadravyaguṇaparyāyādhārabhūtaṁ yacchuddhāstitvaṁ ten nirvr̥tto‘stitvanirvr̥ttaḥ, suvarṇadravyaguṇaparyāyāstitvanirvr̥ttasuvarṇapadārthavaditi . ayamatra tātparyārthaḥ . yathā ---muktajīve dravyaguṇ- paryāyatrayaṁ parasparāvinābhūtaṁ darśitaṁ tathā saṁsārijīve‘pi matijñānādivibhāvaguṇeṣu naranārakādi- vibhāvaparyāyeṣu nayavibhāgen yathāsaṁbhavaṁ vijñeyam, tathaiv pudgalādiṣvapi . evaṁ śubhāśubh- śuddhapariṇāmavyākhyānamukhyatven tr̥tīyasthale gāthādvayaṁ gatam ..10.. ath vītarāgasarāgacāritrasaṁjñayoḥ (1) pariṇām rahit vastu gadheke sīṁgake samān hai, (2) tathā usakā, dikhāī denevāle goras ityādi (dūdh, dahī vagairah) ke pariṇāmoṁke sāth 1virodh ātā hai . (jaise – pariṇāmake binā vastu astitva dhāraṇ nahīṁ karatī usī prakār) vastuke binā pariṇām bhī astitvako dhāraṇ nahīṁ karatā, kyoṁki svāśrayabhūt vastuke abhāvameṁ (apane āśrayarūp jo vastu hai vah na ho to ) nirāśray pariṇāmako śūnyatākā prasaṁg ātā hai .
aur vastu to 2ū rdhvatāsāmānyasvarūp dravyameṁ, sahabhāvī viśeṣasvarūp (sāth hī sāth rahanevāle viśeṣ -bhed jinakā svarūp hai aise) guṇoṁmeṁ tathā kramabhāvī viśeṣasvarūp paryāyoṁmeṁ rahī huī aur utpād -vyay -dhrauvyamay astitvase banī huī hai; isaliye vastu pariṇām- svabhāvavālī hī hai .
bhāvārtha : — jahān̐ jahān̐ vastu dikhāī detī hai vahān̐ vahān̐ pariṇām dikhāī detā hai . jaise — goras apane dūdh, dahī ghī, chāch ityādi pariṇāmoṁse yukta hī dikhāī detā hai . jahān̐ pariṇām nahīṁ hotā vahān̐ vastu bhī nahīṁ hotī . jaise kālāpan, snigdhatā ityādi pariṇām nahīṁ hai to gadheke sīṁgarūp vastu bhī nahīṁ hai . isase siddha huā ki vastu pariṇām rahit kadāpi nahīṁ hotī . jaise vastu pariṇāmake binā nahīṁ hotī usīprakār pariṇām bhī vastuke binā nahīṁ hote, kyoṁki vasturūp āśrayake binā pariṇām kisake āśrayase raheṁge ? gorasarūp āśrayake binā dūdh, dahī ityādi pariṇām kisake ādhārase hoṁge ?
16pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. yadi vastuko pariṇām rahit mānā jāve to goras ityādi vastuoṁke dūdh, dahī ādi jo pariṇām pratyakṣa dikhāī dete haiṁ unake sāth virodh āyegā .
2. kālakī apekṣāse sthir honeko arthāt kālāpekṣit pravāhako ū rdhvatā athavā ūn̐ cāī kahā jātā hai . ū rdhvatāsāmānya arthāt anādi -ananta ucca (kālāpekṣit) pravāhasāmānya dravya hai .