yadāyamātmā dharmapariṇatasvabhāvaḥ śuddhopayogapariṇatimudvahati tadā niḥpratyanīkaśaktitayā svakāryakaraṇasamarthacāritraḥ sākṣānmokṣamavāpnoti . yadā tu dharmapariṇatasvabhāvo‘pi śubhop- yogapariṇatyā saṁgacchate tadā sapratyanīkaśaktitayā svakāryakaraṇāsamarthaḥ kathaṁcidviruddha- kāryakāricāritraḥ śikhitaptaghr̥topasiktapuruṣo dāhaduḥkhamiv svargasukhabandhamavāpnoti . ataḥ śuddhopayog upādeyaḥ śubhopayogo heyaḥ ..11.. ath cāritrapariṇāmasaṁparkāsaṁbhavādatyantaheyasyāśubhapariṇāmasya phalamālocayati — asuhodaeṇ ādā kuṇaro tiriyo bhavīy ṇeraiyo .
dukkhasahassehiṁ sadā abhiddudo bhamadi accaṁtaṁ ..12.. ca dvidhā bhavati . tatra yacchuddhasaṁprayogaśabdavācyaṁ śuddhopayogasvarūpaṁ vītarāgacāritraṁ ten nirvāṇaṁ labhate . nirvikalpasamādhirūpaśuddhopayogaśaktyabhāve sati yadā śubhopayogarūpasarāgacāritreṇ pariṇamati tadā
ṭīkā : — jab yah ātmā dharmapariṇat svabhāvavālā hotā huā śuddhopayog pariṇatiko dhāraṇ karatā hai — banāye rakhatā hai tab, jo virodhī śaktise rahit honeke kāraṇ apanā kārya karaneke liye samartha hai aisā cāritravān honese, (vah) sākṣāt mokṣako prāpta karatā hai; aur jab vah dharmapariṇat svabhāvavālā hone par bhī śubhopayog pariṇatike sāth yukta hotā hai tab jo 1virodhī śakti sahit honese svakārya karanemeṁ asamartha hai aur kathaṁcit viruddha kārya karanevālā hai aise cāritrase yukta honese, jaise agnise garma kiyā huā ghī kisī manuṣya par ḍāl diyā jāve to vah usakī jalanase duḥkhī hotā hai, usīprakār vah svarga sukhake bandhako prāpta hotā hai, isaliye śuddhopayog upādey hai aur śubhopayog hey hai .
bhāvārtha : — jaise ghī svabhāvataḥ śītalatā utpanna karanevālā hai tathāpi garma ghī se jal jāte haiṁ, isīprakār cāritra svabhāvase mokṣa dātā hai, tathāpi sarāg cāritrase bandha hotā hai . jaise ṭhaṁḍā ghī śītalatā utpanna karatā hai isīprakār vītarāg cāritra sākṣāt mokṣakā kāraṇ hai ..11..
ab cāritra pariṇāmake sāth samparka rahit honese jo atyanta hey hai aise aśubh pariṇāmakā phal vicārate haiṁ : —
aśubhodaye ātmā kunar, tiryaṁc ne nārakapaṇe nitye sahasra duḥkhe pīṛit, saṁsāramāṁ ati ati bhame.12.
18pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. dān, pūjā, paṁc -mahāvrat, devagurudharma prati rāg ityādirūp jo śubhopayog hai vah cāritrakā virodhī hai isaliye sarāg (śubhopayogavālā) cāritra virodhī śakti sahit hai aur vītarāg cāritra virodhī śakti rahit hai .