yataḥ sakalasyāpi viśvavācakasya sallakṣmaṇaḥ śabdabrahmaṇastadvācyasya sakalasyāpi sallakṣmaṇo viśvasya ca yugapadanusyūtatadubhayajñeyākāratayādhiṣṭhānabhūtasya sallakṣmaṇo jñātr̥tattvasya niścayanānniścitasūtrārthapadatven, niruparāgopayogatvāt samitakaṣāyatven, bahuśo‘bhyasta- niṣkampopayogatvāttapo‘dhikatven ca suṣṭhu saṁyato‘pi saptārciḥsaṁgataṁ toyamivāvaśyambhāvi- vikāratvāt laukikasaṁgādasaṁyat ev syāt, tatastatsaṁgaḥ sarvathā pratiṣedhya ev ..268.. ajadhāgahidatthā’ ityādi gāthāpañcakam . evaṁ dvātriṁśadgāthābhiḥ sthalapañcaken caturthāntarādhikāre samudāyapātanikā . tadyathā — ath laukikasaṁsargaṁ pratiṣedhayati — ṇicchidasuttatthapado niścitāni jñātāni nirṇītānyanekāntasvabhāvanijaśuddhātmādipadārthapratipādakāni sūtrārthapadāni yen sa bhavati niścit- sūtrārthapadaḥ, samidakasāo paraviṣaye krodhādiparihāreṇ tathābhyantare paramopaśamabhāvapariṇatanijaśuddhātma- bhāvanābalen ca śamitakaṣāyaḥ, tavodhigo cāvi anaśanādibahiraṅgatapobalen tathaivābhyantare śuddhātmatattva- bhāvanāviṣaye pratapanādvijayanācca tapo‘dhikaścāpi san svayaṁ saṁyataḥ kartā logigajaṇasaṁsaggaṁ ṇa cayadi jadi laukikāḥ svecchācāriṇasteṣāṁ saṁsargo laukikasaṁsargastaṁ na tyajati yadi cet saṁjado ṇa havadi tarhi saṁyato na bhavatīti . ayamatrārthaḥ — svayaṁ bhāvitātmāpi yadyasaṁvr̥tajanasaṁsargaṁ na tyajati tadātiparicayādagnisaṅgataṁ jalamiv vikr̥tibhāvaṁ gacchatīti ..268..
ṭīkā : — (1) viśvake vācak, ‘sat’ lakṣaṇavān aisā jo śabdabrahma aur us śabdabrahmake vācya ‘sat’ lakṣaṇavālā aisā jo sampūrṇa viśva un donoṁke jñeyākār apanemeṁ yugapat guṁth jānese ( – jñātr̥tattvameṁ ek hī sāth jñāt honese) un donoṁkā 1adhiṣṭhānabhūt — aisā ‘sat’ lakṣaṇavāle jñātr̥tvakā niścay kiyā honese ‘jisane sūtroṁ aur arthoṁke padako ( – adhiṣṭhānako) niścit kiyā hai aisā’ ho, (2) niruparāg upayogake kāraṇ ‘jisane kaṣāyoṁko śamit kiyā hai aisā’ ho, aur (3) niṣkaṁp upayogakā 2bahuśaḥ abhyās karanese ‘adhik tapavālā’ ho, — isaprakār (in tīn kāraṇoṁse) jo jīv bhalībhān̐ti saṁyat ho, vah bhī laukik (janoṁke) saṁgase asaṁyat hī hotā hai, kyoṁki agnikī saṁgatimeṁ rahe hue pānīkī bhān̐ti use vikār avaśyaṁbhāvī hai . isaliye laukik saṁg sarvathā niṣedhya hī hai .
bhāvārtha : — jo jīv saṁyat ho, arthāt (1) jisane śabdabrahmako aur usake vācyarūp samasta padārthoṁko jānanevāle jñātr̥tattvakā nirṇay kiyā ho, (2) jisane kaṣāyoṁko śamit kiyā ho (3) aur jo adhik tapavān ho, vah jīv bhī laukikajanake saṁgase asaṁyat hī hotā hai; kyoṁki jaise agnike saṁgase pānīmeṁ uṣṇatārūp vikār avaśya hotā hai, usīprakār laukikajanake saṁsargako na choṛanevāle saṁyatake asaṁyatatārūp vikār avaśya hotā hai . isaliye laukik janoṁkā saṁg sarvaprakārase tyājya hī hai ..268.. pra. 61
1. jñātr̥tattvakā svabhāv śabdabrahmako aur usake vācyarūp viśvako yugapad jānanekā hai isaliye us apekṣā jñātr̥tattvako śabdabrahmakā tathā viśvakā adhiṣṭhān – ādhār kahā gayā hai . saṁyat jīvako aise jñātr̥tattvakā niścay hotā hai .2. bahuśaḥ = (1) bahut; khūb (2) bāraṁbār .