tmadravyam . yugapadanantadharmavyāpakānantanayavyāpyekaśrutajñānalakṣaṇapramāṇen nirūpyamāṇaṁ tu samastataraṁgiṇīpayaḥpūrasamavāyātmakaikamakarākaravadanantadharmāṇāṁ vastutvenāśakyavivecanatvā- nmecakasvabhāvānantadharmavyāpyekadharmitvād yathoditānekāntātmātmadravyam .
svātmadravyaṁ śuddhacinmātramantaḥ ..19..
ityabhihitamātmadravyam idānīmetadavāptiprakāro‘bhidhīyate — asya tāvadātmano nitya- mevānādipaudgalikakarmanimittamohabhāvanānubhāvaghūrṇitātmavr̥ttitayā toyākarasyevātmanyev kṣubhyataḥ paramātmatattvasamyakśraddhānajñānānucaraṇarūpābhedaratnatrayātmakanirvikalpasamādhisaṁjātarāgādyupādhirahitparamānandaik- ek śrutajñānasvarūp pramāṇase nirūpaṇ kiyā jāy to, samastanadiyoṁke jalasamūhake samavāyātmak (samudāyasvarūp) ek samudrakī bhān̐ti, ananta dharmoṁko vasturūpase pr̥thak karanā aśakya honese ātmadravya 1mecakasvabhāvavālā, ananta dharmoṁmeṁ vyāpta honevālā, ek dharmī honese yathokta anekāntātmak (anek dharmasvarūp) hai . [jaise – ek samay nadīke jalako jānanevāle jñānāṁśase dekhā jāy to samudra ek nadīke jalasvarūpajñāt hotā hai, usīprakār ek samay ek dharmako jānanevāle ek nayase dekhā jāy to ātmā ek dharma svarūp jñāt hotā hai; parantu jaise ek hī sāth sarva nadiyoṁke jalako jānanevāle jñānase dekhā jāy to samudra sarva nadiyoṁke jalasvarūp jñāt hotā hai, usīprakār ek hī sāth sarvadharmoṁko jānanevāle pramāṇase dekhā jāy to ātmā anek dharmasvarūp jñāt hotā hai . isaprakār ek nayase dekhane par ātmā ekāntātmak hai aur pramāṇase dekhane par anekāntātmak hai . ]
ab isī āśayako kāvya dvārā kahakar ‘‘ātmā kaisā hai’’ is viṣay kā kathan samāpta kiyā jātā hai : ]
[artha : — ] isaprakār syātkāraśrī (syātkārarūpī lakṣmī) ke nivāsake vaśībhūt vartate nayasamūhoṁse (jīv) dekheṁ to bhī aur pramāṇase dekheṁ to bhī spaṣṭa ananta dharmoṁvāle nij ātmadravyako bhītarameṁ śuddha caitanyamātra dekhate hī haiṁ .
isaprakār ātmadravya kahā gayā . ab usakī prāptikā prakār kahā jātā hai : —
pratham to, anādi paudgalik karma jisakā nimitta hai aisī mohabhāvanāke (mohake anubhavake) prabhāvase ātmapariṇati sadā cakkar khātī hai, isaliye yah ātmā samudrakī bhān̐ti ★śālinī chaṁd 1. mecak = pr̥thak pr̥thak; vividh; anek .
502pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-