sokkhaṁ vā puṇ dukkhaṁ kevalaṇāṇissa ṇatthi dehagadaṁ .
jamhā adiṁdiyattaṁ jādaṁ tamhā du taṁ ṇeyaṁ ..20.. nāsti . kathaṁbhūtam . dehagadaṁ dehagataṁ dehādhārajihvendriyādisamutpannaṁ kavalāhārādisukham, asātodayajanitaṁ kṣudhādiduḥkhaṁ ca . kasmānnāsti . jamhā adiṁdiyattaṁ jādaṁ yasmānmohādighātikarmābhāve pañcendriy- viṣayavyāpārarahitatvaṁ jātam . tamhā du taṁ ṇeyaṁ tasmādatīndriyatvāddhetoratīndriyamev tajjñānaṁ sukhaṁ ca jñeyamiti . tadyathā — lohapiṇḍasaṁsargābhāvādagniryathā ghanaghātapiṭṭanaṁ na labhate tathāyamātmāpi lohapiṇḍa- sthānīyendriyagrāmābhāvāt sāṁsārikasukhaduḥkhaṁ nānubhavatītyarthaḥ . kaścidāh – kevalināṁ bhuktirasti, audārikaśarīrasadbhāvāt . asadvedyakarmodayasadbhāvādvā . asmadādivat . parihāramāh — tadbhagavataḥ śarīr- maudārikaṁ na bhavati kiṁtu paramaudārikam . tathā coktaṁ – ‘‘śuddhaspha ṭikasaṁkāśaṁ tejomūrtimayaṁ vapuḥ . jāyate kṣīṇadoṣasya saptadhātuvivarjitam’’ .. yaccoktamasadvedyodayasadbhāvāttatra parihāramāh — yathā vrīhyādibījaṁ jalasahakārikāraṇasahitamaṅkakakakakuuuuurādikāryaṁ janayati tathaivāsadvedyakarma mohanīyasahakārikāraṇasahitaṁ kṣudhādi- kāryamutpādayati . ka smāt . ‘mohassa baleṇ ghādade jīvaṁ’ iti vacanāt . yadi punarmohābhāve‘pi kṣudhādiparīṣahaṁ janayati tarhi vadharogādiparīṣahamapi janayatu, na ca tathā . tadapi kasmāt . ‘bhuktyupasargābhāvāt’ iti vacanāt . anyadapi dūṣaṇamasti . yadi kṣudhābādhāsti tarhi kṣudhākṣīṇaśakteranantavīryaṁ nāsti . tathaiv kṣudhāduḥkhitasyānantasukhamapi nāsti . jihvendriyaparicchitti- rūpamatijñānapariṇatasya kevalajñānamapi na saṁbhavati . athavā anyadapi kāraṇamasti . asadvedyodayāpekṣayā sadvedyodayo‘nantaguṇo‘sti . tataḥ kāraṇāt śarkarārāśimadhye nimbakaṇikāvadasadvedyodayo vidyamāno‘pi na jñāyate . tathaivānyadapi bādhakamasti — yathā pramattasaṁyatāditapodhanānāṁ vedodaye vidyamāne‘pi mandamohodayatvādakhaṇḍabrahmacāriṇāṁ strīparīṣahabādhā nāsti, yathaiv ca navagraiveyakādyahamindradevānāṁ
bhāvārtha : — ātmāko jñān aur sukharūp pariṇamit honemeṁ indriyādik par nimittoṁkī āvaśyak tā nahīṁ hai; kyoṁki jisakā lakṣaṇ arthāt svarūp svaparaprakāśakatā hai aisā jñān aur jisakā lakṣaṇ anākulatā hai aisā sukh ātmākā svabhāv hī hai ..19..
ab atīndriyatāke kāraṇ hī śuddha ātmāke (kevalī bhagavānake) śārīrik sukh duḥkh nahīṁ hai yah vyakta karate haiṁ : —
kan̐ī dehagat nathī sukh ke nathī duḥkh kevaḷajñānīne, jethī atīndriyatā thaī te kāraṇe e jāṇaje.20.
34pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-