Pravachansar-Hindi (iso15919 transliteration). Gatha: 23.

< Previous Page   Next Page >


Page 40 of 513
PDF/HTML Page 73 of 546

 

athātmano jñānapramāṇatvaṁ jñānasya sarvagatatvaṁ codyotayati
ādā ṇāṇapamāṇaṁ ṇāṇaṁ ṇeyappamāṇamuddiṭṭhaṁ .
ṇeyaṁ loyāloyaṁ tamhā ṇāṇaṁ tu savvagayaṁ ..23..
ātmā jñānapramāṇaṁ jñānaṁ jñeyapramāṇamuddiṣṭam .
jñeyaṁ lokālokaṁ tasmājjñānaṁ tu sarvagatam ..23..

ātmā hi ‘samaguṇaparyāyaṁ dravyam’ iti vacanāt jñānen sah hīnādhikatvarahitatven pariṇatatvāttatparimāṇaḥ, jñānaṁ tu jñeyaniṣṭhatvāddāhyaniṣṭhadahanavattatparimāṇaṁ; jñeyaṁ tu lokālokavibhāgavibhaktānantaparyāyamālikālīḍhasvarūpasūcitā vicchedotpādadhrauvyā ṣaḍdravyī vyavahāreṇ sarvagatamityupadiśatiādā ṇāṇapamāṇaṁ jñānen sah hīnādhikatvābhāvādātmā jñānapramāṇo bhavati . tathāhi‘samaguṇaparyāyaṁ dravyaṁ bhavati’ iti vacanādvartamānamanuṣyabhave vartamānamanuṣya- paryāyapramāṇaḥ, tathaiv manuṣyaparyāyapradeśavartijñānaguṇapramāṇaśca pratyakṣeṇ dr̥śyate yathāyamātmā, tathā niścayataḥ sarvadaivāvyābādhākṣayasukhādyanantaguṇādhārabhūto yo‘sau kevalajñānaguṇastatpramāṇo‘yamātmā . ṇāṇaṁ ṇeyappamāṇamuddiṭṭhaṁ dāhyaniṣṭhadahanavat jñānaṁ jñeyapramāṇamuddiṣṭaṁ kathitam . ṇeyaṁ loyāloyaṁ jñeyaṁ lokā- ab, ātmākā jñānapramāṇapanā aur jñānakā sarvagatapanā udyot karate haiṁ :

anvayārtha :[ātmā ] ātmā [jñānapramāṇaṁ ] jñān pramāṇ hai; [jñānaṁ ] jñān [jñeyapramāṇaṁ ] jñey pramāṇ [uddiṣṭaṁ ] kahā gayā hai . [jñeyaṁ lokālokaṁ ] jñey lokālok hai [tasmāt ] isaliye [jñānaṁ tu ] jñān [sarvagataṁ ] sarvagatsarva vyāpak hai ..23..

ṭīkā :‘samaguṇaparyāyaṁ dravyaṁ (guṇ -paryāyeṁ arthāt yugapad sarvaguṇ aur paryāyeṁ hī dravya hai)’ is vacanake anusār ātmā jñānase hīnādhikatārahitarūpase pariṇamit honeke kāraṇ jñānapramāṇ hai, aur jñān 1jñeyaniṣṭha honese, dāhyaniṣṭha 2 dahanakī bhān̐ti, jñey pramāṇ hai . jñey to lok aur alokake vibhāgase 3vibhakta, 4ananta paryāyamālāse āliṁgit svarūpase sūcit (pragaṭ, jñān), nāśavān dikhāī detā huā bhī dhruv aisā ṣaṭdravya -samūh, arthāt sab kuch hai .

jīvadravya jñānapramāṇ bhākhyuṁ, jñān jñeyapramāṇ che; ne jñey lokālok, tethī sarvagat e jñān che.23.

40pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-

1. jñeyaniṣṭha = jñeyoṁkā avalamban karanevālā; jñeyomeṁ tatpar . 2. dahan = jalānā; agni .

3. vibhakta = vibhāgavālā . (ṣaṭdravyoṁke samūhameṁ lok -alokarūp do vibhāg haiṁ) .

4. ananta paryāyeṁ dravyako āliṁgit karatī hai (dravyameṁ hotī haiṁ) aise svarūpavālā dravya jñāt hotā hai .