yadi khalu nikhilātmīyajñeyākārasamarpaṇadvāreṇāvatīrṇāḥ sarve‘rthā na pratibhānti jñāne tadā tanna sarvagatamabhyupagamyet . abhyupagamyet vā sarvagataṁ, tarhi sākṣāt saṁvedanamukurunda- bhūmikāvatīrṇa(prati)bimbasthānīyasvīyasvīyasaṁvedyākārakāraṇāni paramparayā pratibimbasthānīy- saṁvedyākārakāraṇānīti kathaṁ na jñānasthāyino‘rthā niścīyante .. 31 .. vā ṇāṇaṁ vyavahāreṇ sarvagataṁ jñānaṁ sammataṁ cedbhavatāṁ kahaṁ ṇa ṇāṇaṭṭhiyā aṭṭhā tarhi vyavahāranayen svakīyajñeyākāraparicchittisamarpaṇadvāreṇ jñānasthitā arthāḥ kathaṁ na bhavanti kiṁtu bhavantyeveti . atrāyamabhiprāyaḥ --yat ev vyavahāreṇ jñeyaparicchittyākāragrahaṇadvāreṇ jñānaṁ sarvagataṁ bhaṇyate, tasmādev jñeyaparicchittyākārasamarpaṇadvāreṇ padārthā api vyavahāreṇ jñānagatā bhaṇyanta iti ..31.. ath jñāninaḥ padārthaiḥ sah yadyapi vyavahāreṇ grāhyagrāhakasambandho‘sti tathāpi saṁśleṣādisambandho nāsti, ten kāraṇen jñeyapadārthaiḥ sah bhinnatvameveti pratipādayati — geṇhadi ṇev ṇa
anvayārtha : — [yadi ] yadi [te arthāḥ ] ve padārtha [jñāne na saṁti ] jñānameṁ na hoṁ to [jñānaṁ ] jñān [sarvagataṁ ] sarvagat [na bhavati ] nahīṁ ho sakatā [vā ] aur yadi [jñānaṁ sarvagataṁ ] jñān sarvagat hai to [arthāḥ ] padārtha [jñānasthitāḥ ] jñānasthit [kathaṁ na ] kaise nahīṁ haiṁ ? (arthāt avaśya haiṁ) ..31..
ṭīkā : — yadi samasta sva -jñeyākāroṁke samarpaṇ dvārā (jñānameṁ) avatarit hote hue samasta padārtha jñānameṁ pratibhāsit na hoṁ to vah jñān sarvagat nahīṁ mānā jātā . aur yadi vah (jñān) sarvagat mānā jāye, to phi ra (padārtha) sākṣāt jñānadarpaṇ -bhūmikāmeṁ avatarit 1bimbakī bhān̐ti apane -apane jñeyākāroṁke kāraṇ (honese) aur 2paramparāse pratibimbake samān jñeyākāroṁke kāraṇ honese padārtha kaise jñānasthit niścit nahīṁ hote ? (avaśya hī jñānasthit niścit hote haiṁ)
bhāvārtha : — darpaṇameṁ mayūr, mandir, sūrya, vr̥kṣa ityādike pratibimba paṛate haiṁ . vahān̐ niścayase to pratibimba darpaṇakī hī avasthāyeṁ haiṁ, tathāpi darpaṇameṁ pratibimba dekhakar 3kāryameṁ kāraṇakā upacār karake vyavahārase kahā jātā hai ki ‘mayūrādik darpaṇameṁ haiṁ .’ isīprakār
jñeyākār bimba samān haiṁ aur jñānameṁ honevāle jñānakī avasthārūp jñeyākār pratibimba samān haiṁ) .
kāraṇ haiṁ ) aur paramparāse jñānakī avasthārūp jñeyākāroṁke (jñānākāroṁke) kāraṇ haiṁ .
52pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-
1. bimba = jisakā darpaṇameṁ pratibiṁb paṛā ho vah . (jñānako darpaṇakī upamā dī jāye to, padārthoṁke
2. padārtha sākṣāt svajñeyākāroṁke kāraṇ haiṁ (arthāt padārtha apane -apane dravya -guṇ -paryāyoṁke sākṣāt
3. pratibimba naimittik kārya haiṁ aur mayūrādi nimitta -kāraṇ haiṁ .