tajjñaptirhi jñānam . śrutaṁ tu tatkāraṇatvāt jñānatvenopacaryat ev . evaṁ sati sūtrasya jñaptiḥ śrutajñānamityāyāti . ath sūtramupādhitvānnādriyate jñaptirevāvaśiṣyate . sā ca kevalinaḥ śrutakevalinaścātmasaṁcetane tulyaiv iti nāsti jñānasya śrutopādhibhedaḥ .. 34 .. pradīpasthānīyen rāgādivikalparahitaparamasamādhinā nijātmānaṁ paśyatīti . ayamatrābhiprāyaḥ ---ātmā parokṣaḥ, kathaṁ dhyānaṁ kriyate iti sandehaṁ kr̥tvā paramātmabhāvanā na tyājyeti ..33.. ath śabdarūpaṁ dravyaśrutaṁ vyavahāreṇ jñānaṁ niścayenārthaparicchittirūpaṁ bhāvaśrutamev jñānamiti kathayati . athavātmabhāvanārato niścayaśrutakevalī bhavatīti pūrvasūtre bhaṇitam . ayaṁ tu vyavahāraśrutakevalīti kathyate ---suttaṁ dravyaśrutam . kathambhūtam . jiṇovadiṭṭhaṁ jinopadiṣṭam . kaiḥ kr̥tvā . poggaladavvappagehiṁ vayaṇehiṁ pudgaladravyātmakairdivyadhvanivacanaiḥ . taṁ jāṇaṇā hi ṇāṇaṁ ten pūrvokta śabdaśrutādhāreṇ jñaptirarthapari- cchittirjñānaṁ bhaṇyate hi sphu ṭam . suttassa ya jāṇaṇā bhaṇiyā pūrvoktadravyaśrutasyāpi vyavahāreṇ jñānavyapadeśo bhavati na tu niścayeneti . tathā hi --yathā niścayen śuddhabuddhaikasvabhāvo jīvaḥ paścādvayavahāreṇ naranārakādirūpo‘pi jīvo bhaṇyate; tathā niścayenākhaṇḍaikapratibhāsarūpaṁ samasta- vastuprakāśakaṁ jñānaṁ bhaṇyate, paścādvayavahāreṇ meghapaṭalāvr̥tādityasyāvasthāviśeṣavatkarmapaṭalāvr̥tā- khaṇḍaikajñānarūpajīvasya matijñānaśrutajñānādivyapadeśo bhavatīti bhāvārthaḥ ..34.. ath bhinnajñānenātmā
svayaṁ jānakar upadiṣṭa 1syātkār cihnayukta, paudagalik śabdabrahma hai . usakī 2jñapti (-śabdabrahmako jānanevālī jñātr̥kriyā) so jñān hai; śrut (-sūtra) to usakā (-jñānakā) kāraṇ honese jñānake rūpameṁ upacārase hī kahā jātā hai (jaise ki annako prāṇ kahā jātā hai) . aisā honese yah phalit huā ki ‘sūtrakī jñapti’ so śrutajñān hai . ab yadi sūtra to upādhi honese usakā ādar na kiyā jāye to ‘jñapti’ hī śeṣ rah jātī hai; (‘sūtrakī jñapti’ kahane par niścayase jñapti kahīṁ paudgalik sūtrakī nahīṁ, kintu ātmākī hai; sūtra jñaptikā svarūpabhūt nahīṁ, kintu viśeṣ vastu arthāt upādhi hai; kyoṁki sūtra na ho to vahān̐ bhī jñapti to hotī hī hai . isaliye yadi sūtrako na ginā jāy to ‘jñapti’ hī śeṣ rahatī hai .) aur vah (-jñapti) kevalī aur śrutakevalīke ātmānubhavanameṁ samān hī hai . isaliye jñānameṁ śrut- upādhikr̥t bhed nahīṁ hai ..34..
1. syātkār = ‘syāt’ śabda . (syāt = kathaṁcit; kisī apekṣāse)
2. jñapti = jānanā; jānanekī kriyā; jānanakriyā .
58pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-