yataḥ paricchedarūpeṇ svayaṁ vipariṇamya svataṁtra ev paricchinatti tato jīv ev jñānamanyadravyāṇāṁ tathā pariṇantuṁ paricchettuṁ cāśakteḥ . jñeyaṁ tu vr̥ttavartamānavartiṣyamāṇavicitra- paryāyaparamparāprakāreṇ tridhākālakoṭisparśitvādanādyanantaṁ dravyam . tattu jñeyatāmāpadyamānaṁ dvedhātmaparavikalpāt . iṣyate hi svaparaparicchedakatvādavabodhasya bodhyasyaivaṁvidhaṁ dvaividhyam .
nanu svātmani kriyāvirodhāt kathaṁ nāmātmaparicchedakatvam . kā hi nām kriyā kīdr̥śaśca virodhaḥ . kriyā hyatra virodhinī samutpattirūpā vā jñaptirūpā vā . utpattirūpā hi tāvannaikaṁ svasmātprajāyat ityāgamādviruddhaiv . jñaptirūpāyāstu prakāśanakriyayev pratyavasthitatvānna bhavantu, na ca tathā . ṇāṇaṁ pariṇamadi sayaṁ yat ev bhinnajñānen jñānī na bhavati tat ev ghaṭotpattau mr̥tpiṇḍa iv svayamevopādānarūpeṇātmā jñānaṁ pariṇamati . aṭṭhā ṇāṇaṭṭhiyā savve vyavahāreṇ jñeyapadārthā ādarśe bimbamiv paricchittyākāreṇ jñāne tiṣṭhantītyabhiprāyaḥ ..35.. athātmā jñānaṁ bhavati śeṣaṁ tu jñeyamityāvedayati ---tamhā ṇāṇaṁ jīvo yasmādātmaivopādānarūpeṇ jñānaṁ pariṇamati tathaiv padārthān paricchinatti, iti bhaṇitaṁ pūrvasūtre, tasmādātmaiv jñānaṁ . ṇeyaṁ davvaṁ tasya jñānarūpasyātmano jñeyaṁ bhavati . kim . dravyam . tihā samakkhādaṁ tacca dravyaṁ kālatrayaparyāyapariṇatirūpeṇ dravyaguṇaparyāyarūpeṇ vā
anvayārtha : — [tasmāt ] isaliye [jīvaḥ jñānaṁ ] jīv jñān hai [jñeyaṁ ] aur jñey [tridhā samākhyātaṁ ] tīn prakārase varṇit (trikālasparśī) [dravyaṁ ] dravya hai . [punaḥ dravyaṁ iti ] (vah jñeyabhūt) dravya arthāt [ātmā ] ātmā (svātmā) [paraḥ ca ] aur par [pariṇāmasambaddhaḥ ] joki pariṇāmavāle haiṁ ..36..
ṭīkā : — (pūrvokta prakār) jñānarūpase svayaṁ pariṇamit hokar svataṁtratayā hī jānatā hai isaliye jīv hī jñān hai, kyoṁki anya dravya isaprakār (jñānarūp) pariṇamit hone tathā jānanemeṁ asamartha haiṁ . aur jñey, varta cukī, varta rahī aur vartanevālī aisī vicitra paryāyoṁkī paramparāke prakārase trividh kālakoṭiko sparśa karatā honese anādi -ananta aisā dravya hai . (ātmā hī jñān hai aur jñey samasta dravya haiṁ ) vah jñeyabhūt dravya ātmā aur par (-sva aur par) aise do bhedase do prakārakā hai . jñān svaparajñāyak hai, isaliye jñeyakī aisī dvividhatā mānī jātī hai .
(praśna) : — apanemeṁ kriyāke ho sakanekā virodh hai, isaliye ātmāke svajñāyakatā kaise ghaṭit hotī hai ?
(uttar) : — kaunasī kriyā hai aur kis prakārakā virodh hai ? jo yahān̐ (praśnameṁ virodhī kriyā kahī gaī hai vah yā to utpattirūp hogī yā jñaptirūp hogī . pratham, utpattirūp kriyā to ‘kahīṁ svayaṁ apanemeṁse utpanna nahīṁ ho sakatī’ is āgamakathanase viruddha hī hai; parantu