Pravachansar-Hindi (iso15919 transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 62 of 513
PDF/HTML Page 95 of 546

 

tatra vipratiṣedhasyāvatāraḥ . yathā hi prakāśakasya pradīpasya paraṁ prakāśyatāmāpannaṁ prakāśayataḥ svasmin prakāśye na prakāśakāntaraṁ mr̥gyaṁ svayamev prakāśanakriyāyāḥ samupalambhāt; tathā paricchedakasyātmanaḥ paraṁ paricchedyatāmāpannaṁ paricchindataḥ svasmin paricchedye na paricchedakāntaraṁ mr̥gyaṁ svayamev paricchedanakriyāyāḥ samupalambhāt .

nanu kut ātmano dravyajñānarūpatvaṁ dravyāṇāṁ ca ātmajñeyarūpatvaṁ ca ? pariṇām- saṁbandhatvāt . yataḥ khalu ātmā dravyāṇi ca pariṇāmaiḥ sah saṁbadhyante, tat ātmano dravyālambanajñānen dravyāṇāṁ tu jñānamālambya jñeyākāreṇ pariṇatirabādhitā pratapati ..36.. tathaivotpādavyayadhrauvyarūpeṇ ca tridhā samākhyātam . davvaṁ ti puṇo ādā paraṁ ca tacca jñeyabhūtaṁ dravyamātmā bhavati paraṁ ca . kasmāt . yato jñānaṁ svaṁ jānāti paraṁ ceti pradīpavat . tacca svaparadravyaṁ kathaṁbhūtam . pariṇāmasaṁbaddhaṁ kathaṁcitpariṇāmītyarthaḥ . naiyāyikamatānusārī kaścidāh ---jñānaṁ jñānāntaravedyaṁ prameyatvāt jñaptirūp kriyāmeṁ virodh nahīṁ ātā, kyoṁki vah, prakāśan kriyākī bhān̐ti, utpattikriyāse viruddha prakārase (bhinna prakārase) hotī hai . jaise jo prakāśyabhūt parako prakāśit karatā hai aise prakāśak dīpakako sva prakāśyako prakāśit karaneke sambandhameṁ anya prakāśakakī āvaśyakatā nahīṁ hotī, kyoṁki usake svayamev prakāśan kriyākī prāpti hai; usīprakār jo jñeyabhūt parako jānatā hai aise jñāyak ātmāko sva jñeyake jānaneke sambandhameṁ anya jñāyakakī āvaśyakatā nahīṁ hotī, kyoṁki svayamev jñān -kriyā kī prāpti1 hai . (isase siddha huā ki jñān svako bhī jān sakatā hai .)

(praśna) :ātmāko dravyoṁkī jñānarūpatā aur dravyoṁko ātmākī jñeyarūpatā kaise (kisaprakār ghaṭit) hai ?

(uttar) :ve pariṇāmavāle honese . ātmā aur dravya pariṇāmayukta haiṁ, isaliye ātmāke, dravya jisakā 2ālamban haiṁ aise jñānarūpase (pariṇati), aur dravyoṁke, jñānakā

1.koī paryāy svayaṁ apanemeṁse utpanna nahīṁ ho sakatī, kintu vah dravyake ādhārasedravyameṁse utpanna hotī hai; kyoṁki yadi aisā na ho to dravyarūp ādhārake binā paryāyeṁ utpanna hone lageṁ aur jalake binā taraṁgeṁ hone lageṁ; kintu yah sab pratyakṣa viruddha hai; isaliye paryāyake utpanna honeke liye dravyarūp ādhār āvaśyak hai . isīprakār jñānaparyāy bhī svayaṁ apanemeṁse utpanna nahīṁ ho sakatī; vah ātmadravyameṁse utpanna ho sakatī haijo ki ṭhīk hī hai . parantu jñān paryāy svayaṁ apanese hī jñāt nahīṁ ho sakatī yah bāt yathārtha nahīṁ hai . ātma dravyameṁse utpanna honevālī jñānaparyāy svayaṁ apanese hī jñāt hotī hai . jaise dīpakarūpī ādhārameṁse utpanna hone vālī prakāśaparyāy sva -parako prakāśit karatī hai, usī prakār ātmārūpī ādhārameṁse utpanna honevālī jñānaparyāy svaparako jānatī hai . aur yah anubhav siddha bhī hai ki jñān svayaṁ apaneko jānatā hai .

62pravacanasār[ bhagavānaśrīkuṁdakuṁd-

3avalamban lekar jñeyākārarūpase pariṇati abādhitarūpase tapatī haipratāpavaṁt vartatī hai .

2.jñānake jñeyabhūt dravya ālamban arthāt nimitta haiṁ . yadi jñān jñeyako na jāne to jñānakā jñānatva kyā ?

3.jñeyakā jñān ālamban arthāt nimitta hai . yadi jñey jñānameṁ jñāt na ho to jñeyakā jñeyatva kyā ?