shraddhānashūnyenāgamajaniten gnānen, tadavinābhāvinā shraddhānen cha sanyamashūnyen, na tāvatsiddhayati . tathā hi — āgamabalen sak lapadārthān vispaṣhṭan tarkayannapi, yadi sak la- padārthagneyākārakarambitavishadaikagnānākāramātmānan na tathā pratyeti, tadā yathoditātmanaḥ shraddhān- shūnyatayā yathoditamātmānamananubhavan kathan nām gneyanimagno gnānavimūḍho gnānī syāt . agnāninashcha gneyadyotako bhavannapyāgamaḥ kin kuryāt . tataḥ shraddhānashūnyādāgamānnāsti siddhiḥ . kiñch, sakalapadārthagneyākārakarambitavishadaikagnānākāramātmānan shraddadhāno‘pyanubhavannapi, yadi svasminnev sanyamya na vartayati, tadānādimoharāgadveṣhavāsanopajanitaparadravyachaṅkramaṇasvairiṇyā- shchidvr̥utteḥ svasminnev sthānānnirvāsananiṣhkampaikatattvamūrchchhitachidvr̥uttyabhāvātkathan nām sanyataḥ syāt . svātmānan jānato‘pi mamātmaivopādey iti nishchayarūpan yadi shraddhānan nāsti tadā tasya pradīpasthānīy āgamaḥ kin karoti, na kimapi . yathā vā sa ev pradīpasahitapuruṣhaḥ svakīyapauruṣhabalen kūpapatanādyadi na nivartate tadā tasya shraddhānan pradīpo draṣhṭirvā kin karoti, na kimapi . tathāyan jīvaḥ
ṭīkā : — āgamajanit gnānase, yadi vah shraddhānashūnya ho to siddhi nahīn hotī; tathā usake (-āgamagnānake) vinā jo nahīn hotā aise shraddhānase bhī yadi vah (shraddhān) sanyamashūnya ho to siddhi nahīn hotī . vah isaprakār : —
āgamabalase sakal padārthoṅkī vispaṣhṭa 1tarkaṇā karatā huā bhī yadi jīv sakal padārthoṅke gneyākāroṅke sāth 2milit honevālā vishad ek gnān jisakā ākār hai aise ātmāko usaprakārase pratīt nahīn karatā to yathokta ātmāke shraddhānase shūnya honeke kāraṇ jo yathokta ātmākā anubhav nahīn karatā aisā vah gneyanimagna gnānavimūrḥ jīv kaise gnānī hogā ? (nahīn hogā, vah agnānī hī hogā .) aur agnānīko, gneyadyotak hone par bhī, āgam kyā karegā ? (-āgam gneyoṅkā prakāshak hone par bhī vah agnānīke liye kyā kar sakatā hai ?) isaliye shraddhānashūnya āgamase siddhi nahīn hotī .
aur, sakal padārthoṅke gneyākāroṅke sāth milit hotā huā vishad ek gnān jisakā ākār hai aise ātmākā shraddhān karatā huā bhī, anubhav karatā huā bhī yadi jīv apanemen hī sanyamit (-aṅkushit) hokar nahīn rahatā, to anādi moharāgadveṣhakī vāsanāse janit jo paradravyamen bhramaṇ usake kāraṇ jo svairiṇī (-svachchhandī, vyabhichāriṇī) hai aisī chidvr̥utti (- chaitanyakī pariṇati) apanemen hī rahanese, vāsanārahit niṣhkamp ek tattvamen līn chidvr̥uttikā abhāv honese, vah kaise sanyat hogā ? (nahīn hogā, asanyat hī hogā) aur asanyatako, yathokta pra. 56
1. tarkaṇā = vichāraṇā; yukti ityādike āshrayavālā gnān .
2. milit hone vālā = mishrit honevālā; sambandhako prāpta; arthāt unhen jānanevālā . [samasta padārthoṅke gneyākār jisamen pratibimbit hote hain arthāt unhen jānatā hai aisā spaṣhṭa ek gnān hī ātmākā rūp hai .]]