ನಿಶ್ಚೇತನಸ್ಯ ವಚಸಾಮತಿವಿಸ್ತರೇಽಪಿ ..೧೪..
ನ ಭವತೀತಿ ನಿಯಮೋ ನಾಸ್ತಿ, ಪರದ್ರವ್ಯೇ ಮಮತ್ವರೂಪಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರಿಗ್ರಹೇಣ ತು ನಿಯಮೇನ ಭವತ್ಯೇವೇತಿ ..೨೧೯.. ಏವಂ ಭಾವಹಿಂಸಾವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮುಖ್ಯತ್ವೇನ ಪಞ್ಚಮಸ್ಥಲೇ ಗಾಥಾಷಟಂಕ ಗತಮ್ . ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಕ್ರಮೇಣ ‘ಏವಂ ಪಣಮಿಯ ಸಿದ್ಧೇ’ ಇತ್ಯಾದ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಗಾಥಾಭಿಃ ಸ್ಥಲಪಞ್ಚಕೇನೋತ್ಸರ್ಗಚಾರಿತ್ರವ್ಯಾಖ್ಯಾನನಾಮಾ ಪ್ರಥಮೋಽನ್ತರಾಧಿಕಾರಃ ಸಮಾಪ್ತಃ . ಅತಃ ಪರಂ ಚಾರಿತ್ರಸ್ಯ ದೇಶಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಯಾಪಹೃತಸಂಯಮರೂಪೇಣಾಪವಾದವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾರ್ಥಂ ಪಾಠಕ್ರಮೇಣ ತ್ರಿಂಶದ್ಗಾಥಾಭಿರ್ದ್ವಿತೀಯೋ- ಽನ್ತರಾಧಿಕಾರಃ ಪ್ರಾರಭ್ಯತೇ . ತತ್ರ ಚತ್ವಾರಿ ಸ್ಥಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ . ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಥಮಸ್ಥಲೇ ನಿರ್ಗ್ರನ್ಥಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ- ಸ್ಥಾಪನಾಮುಖ್ಯತ್ವೇನ ‘ಣ ಹಿ ಣಿರವೇಕ್ಖೋ ಚಾಗೋ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಗಾಥಾಪಞ್ಚಕಮ್ . ಅತ್ರ ಟೀಕಾಯಾಂ ಗಾಥಾತ್ರಯಂ ನಾಸ್ತಿ . ತದನನ್ತರಂ ಸರ್ವಸಾವದ್ಯಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನಲಕ್ಷಣಸಾಮಾಯಿಕಸಂಯಮಾಸಮರ್ಥಾನಾಂ ಯತೀನಾಂ ಸಂಯಮಶೌಚಜ್ಞಾನೋಪಕರಣ- ನಿಮಿತ್ತಮಪವಾದವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮುಖ್ಯತ್ವೇನ ‘ಛೇದೋ ಜೇಣ ಣ ವಿಜ್ಜದಿ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರತ್ರಯಮ್ . ತದನನ್ತರಂ ಸ್ತ್ರೀನಿರ್ವಾಣ- ನಿರಾಕರಣಪ್ರಧಾನತ್ವೇನ ‘ಪೇಚ್ಛದಿ ಣ ಹಿ ಇಹ ಲೋಗಂ’ ಇತ್ಯಾದ್ಯೇಕಾದಶ ಗಾಥಾ ಭವನ್ತಿ . ತಾಶ್ಚ ಅಮೃತಚನ್ದ್ರಟೀಕಾಯಾಂ ನ ಸನ್ತಿ . ತತಃ ಪರಂ ಸರ್ವೋಪೇಕ್ಷಾಸಂಯಮಾಸಮರ್ಥಸ್ಯ ತಪೋಧನಸ್ಯ ದೇಶಕಾಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಕಿಂಚಿತ್ಸಂಯಮಸಾಧಕಶರೀರಸ್ಯ
ಭಾವಾರ್ಥ : — ಅಶುದ್ಧೋಪಯೋಗಕಾ ಅಸದ್ಭಾವ ಹೋ, ತಥಾಪಿ ಕಾಯಕೀ ಹಲನಚಲನಾದಿ ಕ್ರಿಯಾ ಹೋನೇಸೇ ಪರಜೀವೋಂಕೇ ಪ್ರಾಣೋಂಕಾ ಘಾತ ಹೋ ಜಾತಾ ಹೈ . ಇಸಲಿಯೇ ಕಾಯಚೇಷ್ಟಾಪೂರ್ವಕ ಪರಪ್ರಾಣೋಂಕೇ ಘಾತಸೇ ಬಂಧ ಹೋನೇಕಾ ನಿಯಮ ನಹೀಂ ಹೈ; — ಅಶುದ್ಧೋಪಯೋಗಕೇ ಸದ್ಭಾವಮೇಂ ಹೋನೇವಾಲೇ ಕಾಯಚೇಷ್ಟಾಪೂರ್ವಕ ಪರಪ್ರಾಣೋಂಕೇ ಘಾತಸೇ ತೋ ಬಂಧ ಹೋತಾ ಹೈ, ಔರ ಅಶುದ್ಧೋಪಯೋಗಕೇ ಅಸದ್ಭಾವಮೇಂ ಹೋನೇವಾಲೇ ಕಾಯಚೇಷ್ಟಾಪೂರ್ವಕ ಪರಪ್ರಾಣೋಂಕೇ ಘಾತಸೇ ಬಂಧ ನಹೀಂ ಹೋತಾ; ಇಸಪ್ರಕಾರ ಕಾಯಚೇಷ್ಟಾಪೂರ್ವಕ ಹೋನೇವಾಲೇ ಪರಪ್ರಾಣೋಂಕೇ ಘಾತಸೇ ಬಂಧಕಾ ಹೋನಾ ಅನೈಕಾನ್ತಿಕ ಹೋನೇಸೇ ಉಸಕೇ ಛೇದಪನಾ ಅನೈಕಾನ್ತಿಕ ಹೈ — ನಿಯಮರೂಪ ನಹೀಂ ಹೈ .
ಜೈಸೇ ಭಾವಕೇ ಬಿನಾ ಭೀ ಪರಪ್ರಾಣೋಂಕಾ ಘಾತ ಹೋ ಜಾತಾ ಹೈ, ಉಸೀಪ್ರಕಾರ ಭಾವ ನ ಹೋ ತಥಾಪಿ ಪರಿಗ್ರಹಕಾ ಗ್ರಹಣ ಹೋ ಜಾಯ, ಐಸಾ ಕಭೀ ನಹೀಂ ಹೋ ಸಕತಾ . ಜಹಾಂ ಪರಿಗ್ರಹಕಾ ಗ್ರಹಣ ಹೋತಾ ಹೈ ವಹಾಂ ಅಶುದ್ಧೋಪಯೋಗಕಾ ಸದ್ಭಾವ ಅವಶ್ಯ ಹೋತಾ ಹೀ ಹೈ . ಇಸಲಿಯೇ ಪರಿಗ್ರಹಸೇ ಬಂಧಕಾ ಹೋನಾ ಐಕಾಂತಿಕ – ನಿಶ್ಚಿತ – ನಿಯಮರೂಪ ಹೈ . ಇಸಲಿಯೇ ಪರಿಗ್ರಹಕೇ ಛೇದಪನಾ ಐಕಾನ್ತಿಕ ಹೈ . ಐಸಾ ಹೋನೇಸೇ ಹೀ ಪರಮ ಶ್ರಮಣ ಐಸೇ ಅರ್ಹನ್ತ ಭಗವನ್ತೋಂನೇ ಪಹಲೇಸೇ ಹೀ ಸರ್ವ ಪರಿಗ್ರಹಕಾ ತ್ಯಾಗ ಕಿಯಾ ಹೈ ಔರ ಅನ್ಯ ಶ್ರಮಣೋಂಕೋ ಭೀ ಪಹಲೇಸೇ ಹೀ ಸರ್ವ ಪರಿಗ್ರಹಕಾ ತ್ಯಾಗ ಕರನಾ ಚಾಹಿಯೇ ..೨೧೯..
[ಅಬ, ‘ಕಹನೇ ಯೋಗ್ಯ ಸಬ ಕಹಾ ಗಯಾ ಹೈ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಥನ ಶ್ಲೋಕ ದ್ವಾರಾ ಕಿಯಾ ಜಾತಾ ಹೈ . ]
[ಅರ್ಥ ] : — ಜೋ ಕಹನೇ ಯೋಗ್ಯ ಹೀ ಥಾ ವಹ ಅಶೇಷರೂಪಸೇ ಕಹಾ ಗಯಾ ಹೈ, ಇತನೇ ಮಾತ್ರಸೇ ಹೀ ಯದಿ ಯಹಾಂ ಕೋಈ ಚೇತ ಜಾಯ – ಸಮಝಲೇ ತೋ, (ಅನ್ಯಥಾ) ವಾಣೀಕಾ ಅತಿವಿಸ್ತಾರ ಕಿಯಾ ಜಾಯ ತಥಾಪಿ ನಿಶ್ಚೇತನ (-ಜಡವತ್, ನಾಸಮಝ) ಕೋ ವ್ಯಾಮೋಹಕಾ ಜಾಲ ವಾಸ್ತವಮೇಂ ಅತಿ ದುಸ್ತರ ಹೈ . ★ವಸಂತಾತಿಲಕಾ ಛಂದ