ಭಯೇನಾಪ್ರವರ್ತಮಾನಸ್ಯಾತಿಕರ್ಕಶಾಚರಣೀಭೂಯಾಕ್ರಮೇಣ ಶರೀರಂ ಪಾತಯಿತ್ವಾ ಸುರಲೋಕಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೋದ್ವಾನ್ತಸಮಸ್ತ- ಸಂಯಮಾಮೃತಭಾರಸ್ಯ ತಪಸೋಽನವಕಾಶತಯಾಶಕ್ಯಪ್ರತಿಕಾರೋ ಮಹಾನ್ ಲೇಪೋ ಭವತಿ, ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಾನಪವಾದ- ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉತ್ಸರ್ಗಃ . ದೇಶಕಾಲಜ್ಞಸ್ಯಾಪಿ ಬಾಲವೃದ್ಧಶ್ರಾನ್ತಗ್ಲಾನತ್ವಾನುರೋಧೇನಾಹಾರವಿಹಾರಯೋರಲ್ಪಲೇಪತ್ವಂ ವಿಗಣಯ್ಯ ಯಥೇಷ್ಟಂ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಸ್ಯ ಮೃದ್ವಾಚರಣೀಭೂಯ ಸಂಯಮಂ ವಿರಾಧ್ಯಾಸಂಯತಜನಸಮಾನೀಭೂತಸ್ಯ ತದಾತ್ವೇ ತಪಸೋಽನವಕಾಶತಯಾಶಕ್ಯಪ್ರತಿಕಾರೋ ಮಹಾನ್ ಲೇಪೋ ಭವತಿ, ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಾನುತ್ಸರ್ಗನಿರಪೇಕ್ಷೋಽಪವಾದಃ . ಅತಃ ಸರ್ವಥೋತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದವಿರೋಧದೌಸ್ಥಿತ್ಯಮಾಚರಣಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧ್ಯಂ, ತದರ್ಥಮೇವ ಸರ್ವಥಾನುಗಮ್ಯಶ್ಚ ಪರಸ್ಪರ- ಸಾಪೇಕ್ಷೋತ್ಸರ್ಗಾಪವಾದವಿಜೃಮ್ಭಿತವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವಾದಃ ..೨೩೧.. ಕೃತ್ವಾ ಪೂರ್ವಕೃತಪುಣ್ಯೇನ ದೇವಲೋಕೇ ಸಮುತ್ಪದ್ಯತೇ . ತತ್ರ ಸಂಯಮಾಭಾವಾನ್ಮಹಾನ್ ಲೇಪೋ ಭವತಿ . ತತಃ ಕಾರಣಾದಪವಾದ- ನಿರಪೇಕ್ಷಮುತ್ಸರ್ಗಂ ತ್ಯಜತಿ, ಶುದ್ಧಾತ್ಮಭಾವನಾಸಾಧಕಮಲ್ಪಲೇಪಂ ಬಹುಲಾಭಮಪವಾದಸಾಪೇಕ್ಷಮುತ್ಸರ್ಗಂ ಸ್ವೀಕರೋತಿ . ತಥೈವ ಚ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರೋಕ್ತಕ್ರಮೇಣಾಪಹೃತಸಂಯಮಶಬ್ದವಾಚ್ಯೇಽಪವಾದೇ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತತ್ರ ಚ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಃ ಸನ್ ಯದಿ ಕಥಂಚಿದೌಷಧ- ಪಥ್ಯಾದಿಸಾವದ್ಯಭಯೇನ ವ್ಯಾಧಿವ್ಯಥಾದಿಪ್ರತೀಕಾರಮಕೃತ್ವಾ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಭಾವನಾಂ ನ ಕರೋತಿ ತರ್ಹಿ ಮಹಾನ್ ಲೇಪೋ ಭವತಿ; ಅಥವಾ ಪ್ರತೀಕಾರೇ ಪ್ರವರ್ತಮಾನೋಽಪಿ ಹರೀತಕೀವ್ಯಾಜೇನ ಗುಡಭಕ್ಷಣವದಿನ್ದ್ರಿಯಸುಖಲಾಮ್ಪಟಯೇನ ಸಂಯಮವಿರಾಧನಾಂ ಕರೋತಿ ತದಾಪಿ ಮಹಾನ್ ಲೇಪೋ ಭವತಿ . ತತಃ ಕಾರಣಾದುತ್ಸರ್ಗನಿರಪೇಕ್ಷಮಪವಾದಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಭಾವನಾರೂಪಂ ಶುಭೋಪಯೋಗರೂಪಂ ವಾ ಸಂಯಮಮವಿರಾಧಯನ್ನೌಷಧಪಥ್ಯಾದಿನಿಮಿತ್ತೋತ್ಪನ್ನಾಲ್ಪಸಾವದ್ಯಮಪಿ ಬಹುಗುಣರಾಶಿಮುತ್ಸರ್ಗಸಾಪೇಕ್ಷಮ-

ದೇಶಕಾಲಜ್ಞಕೋ ಭೀ, ಯದಿ ವಹ ಬಾಲ – ವೃದ್ಧ – ಶ್ರಾಂತ – ಗ್ಲಾನತ್ವಕೇ ಅನುರೋಧಸೇ, ಜೋ ಆಹಾರ – ವಿಹಾರ ಹೈ, ಉಸಸೇ ಹೋನೇವಾಲೇ ಅಲ್ಪಲೇಪಕೇ ಭಯಸೇ ಉಸಮೇಂ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ನ ಕರೇ ತೋ (ಅರ್ಥಾತ್ ಅಪವಾದಕೇ ಆಶ್ರಯಸೇ ಹೋನೇವಾಲೇ ಅಲ್ಪಬಂಧಕೇ ಭಯಸೇ ಉತ್ಸರ್ಗಕಾ ಹಠ ಕರಕೇ ಅಪವಾದಮೇಂ ಪ್ರವೃತ್ತ ನ ಹೋ ತೋ), ಅತಿ ಕರ್ಕಶ ಆಚರಣರೂಪ ಹೋಕರ ಅಕ್ರಮಸೇ ಶರೀರಪಾತ ಕರಕೇ ದೇವಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತ ಕರಕೇ ಜಿಸನೇ ಸಮಸ್ತ ಸಂಯಮಾಮೃತಕಾ ಸಮೂಹ ವಮನ ಕರ ಡಾಲಾ ಹೈ ಉಸೇ ತಪಕಾ ಅವಕಾಶ ನ ರಹನೇಸೇ, ಜಿಸಕಾ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಶಕ್ಯ ಹೈ ಐಸಾ ಮಹಾನ ಲೇಪ ಹೋತಾ ಹೈ, ಇಸಲಿಯೇ ಅಪವಾದ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಉತ್ಸರ್ಗ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ನಹೀಂ ಹೈ .

ದೇಶಕಾಲಜ್ಞಕೋ ಭೀ, ಯದಿ ವಹ ಬಾಲ – ವೃದ್ಧ – ಶ್ರಾಂತ – ಗ್ಲಾನತ್ವಕೇ ಅನುರೋಧಸೇ ಜೋ ಆಹಾರವಿಹಾರ ಹೈ, ಉಸಸೇ ಹೋನೇವಾಲೇ ಅಲ್ಪಲೇಪಕೋ ನ ಗಿನಕರ ಉಸಮೇಂ ೧ಯಥೇಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕರೇ ತೋ (ಅರ್ಥಾತ್ ಅಪವಾದಸೇ ಹೋನೇವಾಲೇ ಅಲ್ಪಬನ್ಧಕೇ ಪ್ರತಿ ಅಸಾವಧಾನ ಹೋಕರ ಉತ್ಸರ್ಗರೂಪ ಧ್ಯೇಯಕೋ ಚೂಕಕರ ಅಪವಾದಮೇಂ ಸ್ವಚ್ಛನ್ದಪೂರ್ವಕ ಪ್ರವರ್ತೇ ತೋ), ಮೃದು ಆಚರಣರೂಪ ಹೋಕರ ಸಂಯಮ ವಿರೋಧೀಕೋ – ಅಸಂಯತಜನಕೇ ಸಮಾನ ಹುಏ ಉಸಕೋ – ಉಸ ಸಮಯ ತಪಕಾ ಅವಕಾಶ ನ ರಹನೇಸೇ, ಜಿಸಕಾ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಶಕ್ಯ ಹೈ ಐಸಾ ಮಹಾನ್ ಲೇಪ ಹೋತಾ ಹೈ . ಇಸಲಿಯೇ ಉತ್ಸರ್ಗ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಅಪವಾದ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ನಹೀಂ ಹೈ .

ಇಸಸೇ (ಐಸಾ ಕಹಾ ಗಯಾ ಹೈ ಕಿ) ಉತ್ಸರ್ಗ ಔರ ಅಪವಾದಕೇ ವಿರೋಧಸೇ ಹೋನೇವಾಲಾ ಜೋ ಆಚರಣಕಾ ದುಃಸ್ಥಿತಪನಾ ವಹ ಸರ್ವಥಾ ನಿಷೇಧ್ಯ (ತ್ಯಾಜ್ಯ) ಹೈ, ಔರ ಇಸೀಲಿಯೇ ಪರಸ್ಪರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಉತ್ಸರ್ಗ ಔರ ಅಪವಾದಸೇ ಜಿಸಕೀ ವೃತ್ತಿ (-ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಕಾರ್ಯ) ಪ್ರಗಟ ಹೋತೀ ಹೈ ಐಸಾ ಸ್ಯಾದ್ವಾದ ಸರ್ವಥಾ ಅನುಗಮ್ಯ (ಅನುಸರಣ ಕರನೇ ಯೋಗ್ಯ) ಹೈ .

೪೨೮ಪ್ರವಚನಸಾರ[ ಭಗವಾನಶ್ರೀಕುಂದಕುಂದ-

೧. ಯಥೇಷ್ಟ = ಸ್ವಚ್ಛಂದತಯಾ, ಇಚ್ಛಾಕೇ ಅನುಸಾರ .