ಇಹ ತಾವದ್ಭಗವನ್ತಃ ಸಿದ್ಧಾ ಏವ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನಮಯತ್ವಾತ್ಸರ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುಷಃ, ಶೇಷಾಣಿ ತು ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಿ ಭೂತಾನಿ ಮೂರ್ತದ್ರವ್ಯಾವಸಕ್ತದ್ರಷ್ಟಿತ್ವಾದಿನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷೂಂಷಿ . ದೇವಾಸ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವವಿಶಿಷ್ಟಮೂರ್ತದ್ರವ್ಯಗ್ರಾಹಿತ್ವಾದ- ವಧಿಚಕ್ಷುಷಃ, ಅಥ ಚ ತೇಽಪಿ ರೂಪಿದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರದ್ರಷ್ಟತ್ವೇನೇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯೋಽವಿಶಿಷ್ಯಮಾಣಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷುಷ ಏವ . ಏವಮಮೀಷು ಸಮಸ್ತೇಷ್ವಪಿ ಸಂಸಾರಿಷು ಮೋಹೋಪಹತತಯಾ ಜ್ಞೇಯನಿಷ್ಠೇಷು ಸತ್ಸು ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠತ್ವಮೂಲ- ಶುದ್ಧಾತ್ಮತತ್ತ್ವಸಂವೇದನಸಾಧ್ಯಂ ಸರ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುಸ್ತ್ವಂ ನ ಸಿದ್ಧಯೇತ್ . ಅಥ ತತ್ಸಿದ್ಧಯೇ ಭಗವನ್ತಃ ಶ್ರಮಣಾ ಆಗಮಚಕ್ಷುಷೋ ಭವನ್ತಿ . ತೇನ ಜ್ಞೇಯಜ್ಞಾನಯೋರನ್ಯೋನ್ಯಸಂವಲನೇನಾಶಕ್ಯವಿವೇಚನತ್ವೇ ಸತ್ಯಪಿ ಸ್ವಪರ- ಏವ ದ್ರಷ್ಟಿರಿತ್ಯಾಖ್ಯಾತಿ — ಆಗಮಚಕ್ಖೂ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಾದಿಪದಾರ್ಥಪ್ರತಿಪಾದಕಪರಮಾಗಮಚಕ್ಷುಷೋ ಭವನ್ತಿ . ಕೇ ತೇ . ಸಾಹೂ ನಿಶ್ಚಯರತ್ನತ್ರಯಾಧಾರೇಣ ನಿಜಶುದ್ಧಾತ್ಮಸಾಧಕಾಃ ಸಾಧವಃ . ಇಂದಿಯಚಕ್ಖೂಣಿ ನಿಶ್ಚಯೇನಾತೀನ್ದ್ರಿಯಾಮೂರ್ತಕೇವಲಜ್ಞಾನಾದಿ- ಗುಣಸ್ವರೂಪಾಣ್ಯಪಿ ವ್ಯವಹಾರೇಣಾನಾದಿಕರ್ಮಬನ್ಧವಶಾದಿನ್ದ್ರಿಯಾಧೀನತ್ವೇನೇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ . ಕಾನಿ ಕರ್ತೄಣಿ . ಸವ್ವಭೂದಾಣಿ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಸಂಸಾರಿಜೀವಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ . ದೇವಾ ಯ ಓಹಿಚಕ್ಖೂ ದೇವಾ ಅಪಿ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಮೂರ್ತ- ಪುದ್ಗಲದ್ರವ್ಯವಿಷಯಾವಧಿಚಕ್ಷುಷಃ . ಸಿದ್ಧಾ ಪುಣ ಸವ್ವದೋ ಚಕ್ಖೂ ಸಿದ್ಧಾಃ ಪುನಃ ಶುದ್ಧಬುದ್ಧೈಕಸ್ವಭಾವಜೀವಲೋಕಾಕಾಶ- ಪ್ರಮಿತಶುದ್ಧಾಸಂಖ್ಯೇಯಸರ್ವಪ್ರದೇಶಚಕ್ಷುಷ ಇತಿ . ಅನೇನ ಕಿಮುಕ್ತಂ ಭವತಿ . ಸರ್ವಶುದ್ಧಾತ್ಮಪ್ರದೇಶೇ ಲೋಚನೋತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ
ಅನ್ವಯಾರ್ಥ : — [ಸಾಧುಃ ] ಸಾಧು [ಆಗಮಚಕ್ಷುಃ ] ಆಗಮಚಕ್ಷು (-ಆಗಮರೂಪ ಚಕ್ಷುವಾಲೇ) ಹೈಂ, [ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ] ಸರ್ವಪ್ರಾಣೀ [ಇನ್ದ್ರಿಯ ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ] ಇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷುವಾಲೇ ಹೈಂ, [ದೇವಾಃ ಚ ] ದೇವ [ಅವಧಿಚಕ್ಷುಷಃ ] ಅವಧಿಚಕ್ಷು ಹೈಂ [ಪುನಃ ] ಔರ [ಸಿದ್ಧಾಃ ] ಸಿದ್ಧ [ಸರ್ವತಃ ಚಕ್ಷುಷಃ ] ಸರ್ವತಃಚಕ್ಷು (-ಸರ್ವ ಓರಸೇ ಚಕ್ಷುವಾಲೇ ಅರ್ಥಾತ್ ಸರ್ವಾತ್ಮಪ್ರದೇಶೋಸೇ ಚಕ್ಷುವಾನ್) ಹೈಂ ..೨೩೪..
ಟೀಕಾ : — ಪ್ರಥಮ ತೋ ಇಸ ಲೋಕಮೇಂ ಭಗವನ್ತ ಸಿದ್ಧ ಹೀ ಶುದ್ಧಜ್ಞಾನಮಯ ಹೋನೇಸೇ ಸರ್ವತಃ ಚಕ್ಷು ಹೈಂ, ಔರ ಶೇಷ ‘ಸಭೀ ಭೂತ (-ಜೀವ), ಮೂರ್ತ ದ್ರವ್ಯೋಂಮೇಂ ಹೀ ಉನಕೀ ದೃಷ್ಟಿ ಲಗನೇಸೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷು ಹೈಂ . ದೇವ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವ- ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೂರ್ತ ದ್ರವ್ಯೋಂಕೋ ಗ್ರಹಣ ಕರತೇ ಹೈಂ ಇಸಲಿಯೇ ವೇ ಅವಧಿಚಕ್ಷು ಹೈಂ; ಅಥವಾ ವೇ ಭೀ, ಮಾತ್ರ ರೂಪೀ ದ್ರವ್ಯೋಂಕೋ ದೇಖತೇ ಹೈಂ ಇಸಲಿಯೇ ಉನ್ಹೇಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷುವಾಲೋಂಸೇ ಅಲಗ ನ ಕಿಯಾ ಜಾಯ ತೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಚಕ್ಷು ಹೀ ಹೈಂ .’ ಇಸಪ್ರಕಾರ ಯಹ ಸಭೀ ಸಂಸಾರೀ ಮೋಹಸೇ ೧ಉಪಹತ ಹೋನೇಕೇ ಕಾರಣ ಜ್ಞೇಯನಿಷ್ಠ ಹೋನೇಸೇ, ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠತಾಕಾ ಮೂಲ ಜೋ ಶುದ್ಧಾತ್ಮ- ತತ್ತ್ವಕಾ ಸಂವೇದನ ಉಸಸೇ ಸಾಧ್ಯ (-ಸಧನೇವಾಲಾ) ಐಸಾ ಸರ್ವತಃ ಚಕ್ಷುಪನಾ ಉನಕೇ ಸಿದ್ಧ ನಹೀಂ ಹೋತಾ .
ಅಬ, ಉಸ (ಸರ್ವತಃಚಕ್ಷುಪನೇ) ಕೀ ಸಿದ್ಧಿಕೇ ಲಿಯೇ ಭಗವಂತ ಶ್ರಮಣ ಆಗಮಚಕ್ಷು ಹೋತೇ ಹೈಂ . ಯದ್ಯಪಿ ಜ್ಞೇಯ ಔರ ಜ್ಞಾನಕಾ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಮಿಲನ ಹೋ ಜಾನೇಸೇ ಉನ್ಹೇಂ ಭಿನ್ನ ಕರನಾ ಅಶಕ್ಯ ಹೈ (ಅರ್ಥಾತ್ ಜ್ಞೇಯ ಜ್ಞಾನಮೇಂ ಜ್ಞಾತ ನ ಹೋಂ ಐಸಾ ಕರನಾ ಅಶಕ್ಯ ಹೈ ) ತಥಾಪಿ ವೇ ಉಸ ಆಗಮಚಕ್ಷುಸೇ ಸ್ವಪರಕಾ ವಿಭಾಗ ಕರಕೇ, ಮಹಾಮೋಹಕೋ ಜಿನನೇ ಭೇದ ಡಾಲಾ ಹೈ ಐಸೇ ವರ್ತತೇ ಹುಏ ಪರಮಾತ್ಮಾಕೋ ಪಾಕರ, ಸತತ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠ ಹೀ ರಹತೇ ಹೈಂ .
೪೩೬ಪ್ರವಚನಸಾರ[ ಭಗವಾನಶ್ರೀಕುಂದಕುಂದ-
೧. ಉಪಹತ = ಘಾಯಲ, ಅಶುದ್ಧ, ಮಲಿನ, ಭ್ರಷ್ಟ .