ಯಥೈಕೇಷಾಮಪಿ ಬೀಜಾನಾಂ ಭೂಮಿವೈಪರೀತ್ಯಾನ್ನಿಷ್ಪತ್ತಿವೈಪರೀತ್ಯಂ, ತಥೈಕಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಶಸ್ತರಾಗಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಶುಭೋಪಯೋಗಸ್ಯ ಪಾತ್ರವೈಪರೀತ್ಯಾತ್ಫಲವೈಪರೀತ್ಯಂ, ಕಾರಣವಿಶೇಷಾತ್ಕಾರ್ಯವಿಶೇಷಸ್ಯಾವಶ್ಯಂಭಾವಿತ್ವಾತ್ .೨೫೫. ಗತಮ್ . ಇತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಗಾಥಾಷಟಕಪರ್ಯನ್ತಂ ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರಪರೀಕ್ಷಾಮುಖ್ಯತ್ವೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕರೋತಿ . ಅಥ ಶುಭೋಪಯೋಗಸ್ಯ ಪಾತ್ರಭೂತವಸ್ತುವಿಶೇಷಾತ್ಫಲವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯತಿ — ಫಲದಿ ಫಲತಿ, ಫಲಂ ದದಾತಿ . ಸ ಕಃ . ರಾಗೋ ರಾಗಃ . ಕಥಂಭೂತಃ . ಪಸತ್ಥಭೂದೋ ಪ್ರಶಸ್ತಭೂತೋ ದಾನಪೂಜಾದಿರೂಪಃ . ಕಿಂ ಫಲತಿ . ವಿವರೀದಂ ವಿಪರೀತಮನ್ಯಾದೃಶಂ ಭಿನ್ನ- ಭಿನ್ನಫಲಮ್ . ಕೇನ ಕರಣಭೂತೇನ . ವತ್ಥುವಿಸೇಸೇಣ ಜಘನ್ಯಮಧ್ಯಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಭೇದಭಿನ್ನಪಾತ್ರಭೂತವಸ್ತುವಿಶೇಷೇಣ . ಅತ್ರಾರ್ಥೇ ಹೈ ಔರ ಸಮ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟಿ ಗೃಹಸ್ಥಕೇ ಮುನಿಯೋಗ್ಯ ಶುದ್ಧಾತ್ಮಪರಿಣತಿಕೋ ಪ್ರಾಪ್ತ ನ ಹೋ ಸಕನೇಸೇ ಅಶುಭವಂಚನಾರ್ಥ ಶುಭೋಪಯೋಗ ಮುಖ್ಯ ಹೈ . ಸಮ್ಯಗ್ದೃಷ್ಟಿ ಗೃಹಸ್ಥಕೇ ಅಶುಭಸೇ ( – ವಿಶೇಷ ಅಶುದ್ಧ ಪರಿಣತಿಸೇ) ಛೂಟನೇಕೇ ಲಿಯೇ ಪ್ರವರ್ತಮಾನ ಜೋ ಯಹ ಶುಭೋಪಯೋಗಕಾ ಪುರುಷಾರ್ಥ ವಹ ಭೀ ಶುದ್ಧಿಕಾ ಹೀ ಮನ್ದಪುರುಷಾರ್ಥ ಹೈ, ಕ್ಯೋಂಕಿ ಶುದ್ಧಾತ್ಮದ್ರವ್ಯಕೇ ಮಂದ ಆಲಮ್ಬನಸೇ ಅಶುಭ ಪರಿಣತಿ ಬದಲಕರ ಶುಭ ಪರಿಣತಿ ಹೋತೀ ಹೈ ಔರ ಶುದ್ಧಾತ್ಮದ್ರವ್ಯಕೇ ಉಗ್ರ ಆಲಮ್ಬನಸೇ ಶುಭಪರಿಣತಿ ಭೀ ಬದಲಕರ ಶುಭಪರಿಣತಿ ಹೋ ಜಾತೀ ಹೈ ..೨೫೪..
ಅಬ, ಐಸಾ ಸಿದ್ಧ ಕರತೇ ಹೈಂ ಕಿ ಶುಭೋಪಯೋಗಕೋ ಕಾರಣಕೀ ವಿಪರೀತತಾಸೇ ಫಲಕೀ ವಿಪರೀತತಾ ಹೋತೀ ಹೈ : —
ಅನ್ವಯಾರ್ಥ : — [ಇಹ ನಾನಾಭೂಮಿಗತಾನಿ ಬೀಜಾನಿ ಏವ ] ಜೈಸೇ ಇಸ ಜಗತಮೇಂ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಕೀ ಭೂಮಿಯೋಂಮೇಂ ಪಡೇ ಹುಏ ಬೀಜ [ಸಸ್ಯಕಾಲೇ ] ಧಾನ್ಯಕಾಲಮೇಂ ವಿಪರೀತರೂಪಸೇ ಫಲತೇ ಹೈಂ, ಉಸೀಪ್ರಕಾರ [ಪ್ರಶಸ್ತಭೂತಃ ರಾಗಃ ] ಪ್ರಶಸ್ತಭೂತ ರಾಗ [ವಸ್ತುವಿಶೇಷೇಣ ] ವಸ್ತು – ಭೇದಸೇ ( – ಪಾತ್ರ ಭೇದಸೇ) [ವಿಪರೀತಂ ಫಲತಿ ] ವಿಪರೀತರೂಪಸೇ ಫಲತಾ ಹೈ ..೨೫೫..
ಟೀಕಾ : — ಜೈಸೇ ಬೀಜ ಜ್ಯೋಂ ಕೇ ತ್ಯೋಂ ಹೋನೇ ಪರ ಭೀ ಭೂಮಿಕೀ ವಿಪರೀತತಾಸೇ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಕೀ ವಿಪರೀತತಾ ಹೋತೀ ಹೈ, (ಅರ್ಥಾತ್ ಅಚ್ಛೀ ಭೂಮಿಮೇಂ ಉಸೀ ಬೀಜಕಾ ಅಚ್ಛಾ ಅನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನ ಹೋತಾ ಹೈ ಔರ ಖರಾಬ ಭೂಮಿಮೇಂ ವಹೀ ಖರಾಬ ಹೋ ಜಾತಾ ಹೈ ಯಾ ಉತ್ಪನ್ನ ಹೀ ನಹೀಂ ಹೋತಾ), ಉಸೀಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಶಸ್ತರಾಗಸ್ವರೂಪ ಶುಭೋಪಯೋಗ ಜ್ಯೋಂಕಾ ತ್ಯೋಂ ಹೋನೇ ಪರ ಭೀ ಪಾತ್ರಕೀ ವಿಪರೀತತಾಸೇ ಫಲಕೀ ವಿಪರೀತತಾ ಹೋತೀ ಹೈ, ಕ್ಯೋಂಕಿ ಕಾರಣಕೇ ಭೇದಸೇ ಕಾರ್ಯಕಾ ಭೇದ ಅವಶ್ಯಮ್ಭಾವೀ (ಅನಿವಾರ್ಯ) ಹೈ ..೨೫೫..
ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ವಿಪರೀತ ಹೋಯ ಭೂಮಿವಿಶೇಷಥೀ ಜ್ಯಮ ಬೀಜನೇ. ೨೫೫.