ಅಥ ಕಾರಣವೈಪರೀತ್ಯಾತ್ ಫಲಮವಿಪರೀತಂ ನ ಸಿಧ್ಯತೀತಿ ಶ್ರದ್ಧಾಪಯತಿ — ಜದಿ ತೇ ವಿಸಯಕಸಾಯಾ ಪಾವ ತ್ತಿ ಪರೂವಿದಾ ವ ಸತ್ಥೇಸು .
ವಿಷಯಕಷಾಯಾಸ್ತಾವತ್ಪಾಪಮೇವ; ತದ್ವನ್ತಃ ಪುರುಷಾ ಅಪಿ ಪಾಪಮೇವ; ತದನುರಕ್ತಾ ಅಪಿ ಪಾಪಾನುರಕ್ತತ್ವಾತ್ ಪಾಪಮೇವ ಭವನ್ತಿ . ತತೋ ವಿಷಯಕಷಾಯವನ್ತಃ ಸ್ವಾನುರಕ್ತಾನಾಂ ಪುಣ್ಯಾಯಾಪಿ ನ ಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ, ಕಥಂ ಪುನಃ ಸಂಸಾರನಿಸ್ತಾರಣಾಯ . ತತೋ ನ ತೇಭ್ಯಃ ಫಲಮವಿಪರೀತಂ ಸಿಧ್ಯೇತ್ ..೨೫೮.. ಮನುಜೇಷು . ಕಿಂ ಕರ್ತೃ . ಜುಟ್ಠಂ ಜುಷ್ಟಂ ಸೇವಾ ಕೃತಾ, ಕದಂ ವ ಕೃತಂ ವಾ ಕಿಮಪಿ ವೈಯಾವೃತ್ತ್ಯಾದಿಕಮ್, ದತ್ತಂ ದತ್ತಂ ಕಿಮಪ್ಯಾಹಾರಾದಿಕಮ್ . ಕೇಷು . ಪುರಿಸೇಸು ಪುರುಷೇಷು ಪಾತ್ರೇಷು . ಕಿಂವಿಶಿಷ್ಟೇಷು . ಅವಿದಿದಪರಮತ್ಥೇಸು ಯ ಅವಿದಿತಪರಮಾರ್ಥೇಷು ಚ, ಪರಮಾತ್ಮತತ್ತ್ವಶ್ರದ್ಧಾನಜ್ಞಾನಶೂನ್ಯೇಷು . ಪುನರಪಿ ಕಿಂರೂಪೇಷು . ವಿಸಯಕಸಾಯಾಧಿಗೇಸು ವಿಷಯಕಷಾಯಾಧಿಕೇಷು, ವಿಷಯ- ಕಷಾಯಾಧೀನತ್ವೇನ ನಿರ್ವಿಷಯಶುದ್ಧಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಭಾವನಾರಹಿತೇಷು ಇತ್ಯರ್ಥಃ ..೨೫೭.. ಅಥ ತಮೇವಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕಾರಾನ್ತರೇಣ ದ್ರಢಯತಿ — ಜದಿ ತೇ ವಿಸಯಕಸಾಯಾ ಪಾವ ತ್ತಿ ಪರೂವಿದಾ ವ ಸತ್ಥೇಸು ಯದಿ ಚೇತ್ ತೇ ವಿಷಯಕಷಾಯಾಃ ಪಾಪಮಿತಿ ಪ್ರರೂಪಿತಾಃ ಪುಣ್ಯಾಪಸದಕೀ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ವಹ ಫಲವಿಪರೀತತಾ ಹೈ; ವಹ (ಫಲ) ಕುದೇವಮನುಷ್ಯತ್ವ ಹೈ ..೨೫೭..
ಅನ್ವಯಾರ್ಥ : — [ಯದಿ ವಾ ] ಜಬಕಿ ‘[ತೇ ವಿಷಯಕಷಾಯಾಃ ] ವೇ ವಿಷಯಕಷಾಯ [ಪಾಪಮ್ ] ಪಾಪ ಹೈಂ’ [ಇತಿ ] ಇಸಪ್ರಕಾರ [ಶಾಸ್ತ್ರೇಷು ] ಶಾಸ್ತ್ರೋಂಮೇಂ [ಪ್ರರೂಪಿತಾಃ ] ಪ್ರರೂಪಿತ ಕಿಯಾ ಗಯಾ ಹೈ, ತೋ [ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾಃ ] ಉನಮೇಂ ಪ್ರತಿಬದ್ಧ (ವಿಷಯ – ಕಷಾಯೋಂಮೇಂ ಲೀನ) [ತೇ ಪುರುಷಾಃ ] ವೇ ಪುರುಷ [ನಿಸ್ತಾರಕಾಃ ] ನಿಸ್ತಾರಕ (ಪಾರ ಲಗಾನೇವಾಲೇ) [ಕಥಂ ಭವನ್ತಿ ] ಕೈಸೇ ಹೋ ಸಕತೇ ಹೈಂ ?..೨೫೮..
ಟೀಕಾ : — ಪ್ರಥಮ ತೋ ವಿಷಯಕಷಾಯ ಪಾಪ ಹೀ ಹೈಂ; ವಿಷಯಕಷಾಯವಾನ್ ಪುರುಷ ಭೀ ಪಾಪ ಹೀ ಹೈಂ; ವಿಷಯಕಷಾಯವಾನ್ ಪುರುಷೋಂಕೇ ಪ್ರತಿ ಅನುರಕ್ತ ಜೀವ ಭೀ ಪಾಪಮೇಂ ಅನುರಕ್ತ ಹೋನೇಸೇ ಪಾಪ ಹೀ ಹೈಂ . ಇಸಲಿಯೇ ವಿಷಯಕಷಾಯವಾನ್ ಪುರುಷ ಸ್ವಾನುರಕ್ತ (ಅಪನೇ ಪ್ರತಿ ಅನುರಾಗವಾಲೇ) ಪುರುಷೋಂಕೋ ಪುಣ್ಯಕಾ ಕಾರಣ ಭೀ ನಹೀಂ ಹೋತೇ, ತಬ ಫಿ ರ ವೇ ಸಂಸಾರಸೇ ನಿಸ್ತಾರಕೇ ಕಾರಣ ತೋ ಕೈಸೇ ಹೋ ಸಕತೇ ಹೈಂ ? (ನಹೀಂ ಹೋ ಸಕತೇ); ಇಸಲಿಯೇ ಉನಸೇ ಅವಿಪರೀತ ಫಲ ಸಿದ್ಧ ನಹೀಂ ಹೋತಾ (ಅರ್ಥಾತ್ ವಿಷಯಕಷಾಯವಾನ್ ಪುರುಷರೂಪ ವಿಪರೀತ ಕಾರಣಕಾ ಫಲ ಅವಿಪರೀತ ನಹೀಂ ಹೋತಾ) ..೨೫೮..
ತೋ ಕೇಮ ತತ್ಪ್ರತಿಬದ್ಧ ಪುರುಷೋ ಹೋಯ ರೇ ನಿಸ್ತಾರಕಾ ? ೨೫೮.
೪೭೦ಪ್ರವಚನಸಾರ[ ಭಗವಾನಶ್ರೀಕುಂದಕುಂದ-