ಯೇ ಸ್ವಯಮವಿವೇಕತೋಽನ್ಯಥೈವ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಾರ್ಥಾನಿತ್ಥಮೇವ ತತ್ತ್ವಮಿತಿ ನಿಶ್ಚಯಮಾರಚಯನ್ತಃ ಸತತಂ ಸಮುಪಚೀಯಮಾನಮಹಾಮೋಹಮಲಮಲೀಮಸಮಾನಸತಯಾ ನಿತ್ಯಮಜ್ಞಾನಿನೋ ಭವನ್ತಿ, ತೇ ಖಲು ಸಮಯೇ ಸ್ಥಿತಾ ಅಪ್ಯನಾಸಾದಿತಪರಮಾರ್ಥಶ್ರಾಮಣ್ಯತಯಾ ಶ್ರಮಣಾಭಾಸಾಃ ಸನ್ತೋಽನನ್ತಕರ್ಮಫಲೋಪಭೋಗಪ್ರಾಗ್ಭಾರಭಯಂಕರ- ಮನನ್ತಕಾಲಮನನ್ತಭಾವಾನ್ತರಪರಾವರ್ತೈರನವಸ್ಥಿತವೃತ್ತಯಃ ಸಂಸಾರತತ್ತ್ವಮೇವಾವಬುಧ್ಯತಾಮ್ ..೨೭೧.. ಭಮಂತಿ ತೇ ತೋ ಪರಂ ಕಾಲಂ ಅತ್ಯನ್ತಫಲಸಮೃದ್ಧಂ ಭ್ರಮನ್ತಿ ತೇ ಅತಃ ಪರಂ ಕಾಲಮ್ . ದ್ರವ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕಾಲಭವಭಾವಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರ- ಸಂಸಾರಪರಿಭ್ರಮಣರಹಿತಶುದ್ಧಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಭಾವನಾಚ್ಯುತಾಃ ಸನ್ತಃ ಪರಿಭ್ರಮನ್ತಿ . ಕಮ್ . ಪರಂ ಕಾಲಂ ಅನನ್ತಕಾಲಮ್ . ನಾರಕಾದಿದುಃಖರೂಪಾತ್ಯನ್ತಫಲಸಮೃದ್ಧಮ್ . ಪುನರಪಿ ಕಥಂಭೂತಮ್ . ಅತೋ ವರ್ತಮಾನಕಾಲಾತ್ಪರಂ ಭಾವಿನಮಿತಿ . ಕಥಂಭೂತಮ್ . ಅಯಮತ್ರಾರ್ಥಃ — ಇತ್ಥಂಭೂತಸಂಸಾರಪರಿಭ್ರಮಣಪರಿಣತಪುರುಷಾ ಏವಾಭೇದೇನ ಸಂಸಾರಸ್ವರೂಪಂ ಜ್ಞಾತವ್ಯ- ಮಿತಿ ..೨೭೧.. ಅಥ ಮೋಕ್ಷಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ — ಅಜಧಾಚಾರವಿಜುತ್ತೋ ನಿಶ್ಚಯವ್ಯವಹಾರಪಞ್ಚಾಚಾರಭಾವನಾ-
ಅನ್ವಯಾರ್ಥ : — [ಯೇ ] ಜೋ [ಸಮಯೇ ] ಭಲೇ ಹೀ ಸಮಯಮೇಂ ಹೋಂ (-ಭಲೇ ಹೀ ವೇ ದ್ರವ್ಯಲಿಂಗೀಕೇ ರೂಪಮೇಂ ಜಿನಮತಮೇಂ ಹೋಂ) ತಥಾಪಿ ವೇ [ಏತೇ ತತ್ತ್ವಮ್ ] ‘ಯಹ ತತ್ತ್ವ ಹೈ (ವಸ್ತುಸ್ವರೂಪ ಐಸಾ ಹೀ ಹೈ)’ [ಇತಿ ನಿಶ್ಚಿತಾಃ ] ಇಸಪ್ರಕಾರ ನಿಶ್ಚಯವಾನ ವರ್ತತೇ ಹುಏ [ಅಯಥಾಗೃಹೀತಾರ್ಥಾಃ ] ಪದಾರ್ಥೋಂಕೋ ಅಯಥಾರ್ಥರೂಪಸೇ ಗ್ರಹಣ ಕರತೇ ಹೈಂ (-ಜೈಸೇ ನಹೀಂ ಹೈಂ ವೈಸಾ ಸಮಝತೇ ಹೈಂ ), [ತೇ ] ವೇ [ಅತ್ಯನ್ತಫಲಸಮೃದ್ಧಮ್ ] ಅತ್ಯನ್ತಫಲಸಮೃದ್ಧ (ಅನನ್ತ ಕರ್ಮಫಲೋಂಸೇ ಭರೇ ಹುಏ) ಐಸೇ [ಅತಃ ಪರಂ ಕಾಲಂ ] ಅಬಸೇ ಆಗಾಮೀ ಕಾಲಮೇಂ [ಭ್ರಮನ್ತಿ ] ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕರೇಂಗೇ ..೨೭೧..
ಟೀಕಾ : — ಜೋ ಸ್ವಯಂ ಅವಿವೇಕಸೇ ಪದಾರ್ಥೋಂಕೋ ಅನ್ಯಥಾ ಹೀ ಅಂಗೀಕೃತ ಕರಕೇ (-ಅನ್ಯ ಪ್ರಕಾರಸೇ ಹೀ ಸಮಝಕರ) ‘ಐಸಾ ಹೀ ತತ್ತ್ವ (ವಸ್ತುಸ್ವರೂಪ) ಹೈ’ ಐಸಾ ನಿಶ್ಚಯ ಕರತೇ ಹುಏ, ಸತತ ಏಕತ್ರಿತ ಕಿಯೇ ಜಾನೇವಾಲೇ ಮಹಾ ಮೋಹಮಲಸೇ ಮಲಿನ ಮನವಾಲೇ ಹೋನೇಸೇ ನಿತ್ಯ ಅಜ್ಞಾನೀ ಹೈಂ, ವೇ ಭಲೇ ಹೀ ಸಮಯಮೇಂ (-ದ್ರವ್ಯಲಿಂಗೀ ರೂಪಸೇ ಜಿನಮಾರ್ಗಮೇಂ) ಸ್ಥಿತ ಹೋಂ ತಥಾಪಿ ಪರಮಾರ್ಥ ಶ್ರಾಮಣ್ಯಕೋ ಪ್ರಾಪ್ತ ನ ಹೋನೇಸೇ ವಾಸ್ತವಮೇಂ ಶ್ರಮಣಾಭಾಸ ವರ್ತತೇ ಹುಏ ಅನನ್ತ ಕರ್ಮಫಲಕೀ ಉಪಭೋಗರಾಶಿಸೇ ಭಯಂಕರ ಐಸೇ ಅನನ್ತಕಾಲ ತಕ ಅನನ್ತ ಭಾವಾನ್ತರರೂಪ ಪರಾವರ್ತ್ತನೋಂಸೇ ೧ಅನವಸ್ಥಿತ ವೃತ್ತಿವಾಲೇ ರಹನೇಸೇ, ಉನಕೋ ಸಂಸಾರತತ್ತ್ವ ಹೀ ಜಾನನಾ ..೨೭೧..
೪೮೬ಪ್ರವಚನಸಾರ[ ಭಗವಾನಶ್ರೀಕುಂದಕುಂದ-
೧. ಅನವಸ್ಥಿತ = ಅಸ್ಥಿರ [ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯೋಂನೇ ಭಲೇ ಹೀ ದ್ರವ್ಯಲಿಂಗ ಧಾರಣ ಕಿಯಾ ಹೋ ತಥಾಪಿ ಉನಕೇ ಅನನ್ತಕಾಲ ತಕ ಅನನ್ತ ಭಿನ್ನ – ಭಿನ್ನ ಭಾವರೂಪಸೇ – ಭಾವಾನ್ತರರೂಪಸೇ ಪರಾವರ್ತನ ಹೋತೇ ರಹನೇಸೇ ವೇ ಅಸ್ಥಿರ ಪರಿಣತಿವಾಲೇ ರಹೇಂಗೇ, ಔರ ಇಸಲಿಯೇ ವೇ ಸಂಸಾರತತ್ತ್ವ ಹೀ ಹೈಂ .]