അസ്തീതി ച നാസ്തീതി ച ഭവത്യവക്തവ്യമിതി പുനര്ദ്രവ്യമ് .
പര്യായേണ തു കേനചിത് തദുഭയമാദിഷ്ടമന്യദ്വാ ..൧൧൫..
സ്യാദസ്ത്യേവ ൧, സ്യാന്നാസ്ത്യേവ ൨, സ്യാദവക്തവ്യമേവ ൩, സ്യാദസ്തിനാസ്ത്യേവ ൪, സ്യാദ-
സ്ത്യവക്തവ്യമേവ ൫, സ്യാന്നാസ്ത്യവക്തവ്യമേവ ൬, സ്യാദസ്തിനാസ്ത്യവക്തവ്യമേവേതി ൭, സ്വരൂപേണ ൧,
പരരൂപേണ ൨, സ്വപരരൂപയൌഗപദ്യേന ൩, സ്വപരരൂപക്ര മേണ ൪, സ്വരൂപസ്വപരരൂപയൌഗപദ്യാഭ്യാം ൫,
പരരൂപസ്വപരരൂപയൌഗപദ്യാഭ്യാം ൬, സ്വരൂപപരരൂപസ്വപരരൂപയൌഗപദ്യൈഃ ൭, ആദിശ്യമാനസ്യ സ്വരൂപേണ
കോര്ഥഃ . കഥംചിത് . കഥംചിത്കോര്ഥഃ . വിവക്ഷിതപ്രകാരേണ സ്വദ്രവ്യാദിചതുഷ്ടയേന . തച്ചതുഷ്ടയം ശുദ്ധ-
ജീവവിഷയേ കഥ്യതേ . ശുദ്ധഗുണപര്യായാധാരഭൂതം ശുദ്ധാത്മദ്രവ്യം ദ്രവ്യം ഭണ്യതേ, ലോകാകാശപ്രമിതാഃ
ശുദ്ധാസംഖ്യേയപ്രദേശാഃ ക്ഷേത്രം ഭണ്യതേ, വര്തമാനശുദ്ധപര്യായരൂപപരിണതോ വര്തമാനസമയഃ കാലോ ഭണ്യതേ,
ശുദ്ധചൈതന്യം ഭാവശ്ചേത്യുക്തലക്ഷണദ്രവ്യാദിചതുഷ്ടയ ഇതി പ്രഥമഭങ്ഗഃ ൧ . ണത്ഥി ത്തി യ സ്യാന്നാസ്ത്യേവ . സ്യാദിതി
൨൨൬പ്രവചനസാര[ ഭഗവാനശ്രീകുംദകുംദ-
അന്വയാര്ഥ : — [ദ്രവ്യം ] ദ്രവ്യ [അസ്തി ഇതി ച ] കിസീ പര്യായസേ ‘അസ്തി’, [നാസ്തി
ഇതി ച ] കിസീ പര്യായസേ ‘നാസ്തി’ [പുനഃ ] ഔര [അവക്തവ്യമ് ഇതി ഭവതി ] കിസീ
പര്യായസേ ‘അവക്തവ്യ’ ഹൈ, [കേനചിത് പര്യായേണ തു തദുഭയം ] ഔര കിസീ പര്യായസേ ‘അസ്തി-
നാസ്തി’ [വാ ] അഥവാ [അന്യത് ആദിഷ്ടമ് ] കിസീ പര്യായസേ അന്യ തീന ഭംഗരൂപ കഹാ
ഗയാ ഹൈ ..൧൧൫..
ടീകാ : — ദ്രവ്യ (൧) സ്വരൂപാപേക്ഷാസേ ‘സ്യാത് അസ്തി’; (൨) പരരൂപകീ അപേക്ഷാസേ
‘സ്യാത് നാസ്തി’; (൩) സ്വരൂപ -പരരൂപകീ യുഗപത് അപേക്ഷാസേ ‘സ്യാത് ൨അവക്തവ്യ’;
(൪) സ്വരൂപ -പരരൂപകേ ക്രമകീ അപേക്ഷാസേ ‘സ്യാത് അസ്തി -നാസ്തി’; (൫) സ്വരൂപകീ ഔര
സ്വരൂപ -പരരൂപകീ യുഗപത് അപേക്ഷാസേ ‘സ്യാത് അസ്തി -അവക്തവ്യ’; (൬) പരരൂപകീ ഔര
സ്വരൂപ -പരരൂപകീ യുഗപത് അപേക്ഷാസേ ‘സ്യാത് നാസ്തി’, അവക്തവ്യ; ഔര (൭) സ്വരൂപകീ,
പരരൂപകീ തഥാ സ്വരൂപ -പരരൂപകീ യുഗപത് അപേക്ഷാസേ ‘സ്യാത് അസ്തി -നാസ്തി -അവക്തവ്യ’ ഹൈ .
൧. ‘സ്യാത്’ = കഥംചിത്; കിസീപ്രകാര; കിസീ അപേക്ഷാസേ . (പ്രത്യേക ദ്രവ്യ സ്വചതുഷ്ടയകീ അപേക്ഷാസേ — സ്വദ്രവ്യ,
സ്വക്ഷേത്ര, സ്വകാല ഔര സ്വഭാവകീ അപേക്ഷാസേ — ‘അസ്തി’ ഹൈ . ശുദ്ധ ജീവകാ സ്വചതുഷ്ടയ ഇസപ്രകാര ഹൈ : — ശുദ്ധ
ഗുണ -പര്യായോംകാ ആധാരഭൂത ശുദ്ധാത്മദ്രവ്യ വഹ ദ്രവ്യ ഹൈ; ലോകാകാശപ്രമാണ ശുദ്ധ അസംഖ്യപ്രദേശ വഹ ക്ഷേത്ര ഹൈ, ശുദ്ധ
പര്യായരൂപസേ പരിണത വര്തമാന സമയ വഹ കാല ഹൈ, ഔര ശുദ്ധ ചൈതന്യ വഹ ഭാവ ഹൈ .)
൨. അവക്തവ്യ = ജോ കഹാ ന ജാ സകേ . (ഏക ഹീ സാഥ സ്വരൂപ തഥാ പരരൂപകീ അപേക്ഷാസേ ദ്രവ്യ കഥനമേം നഹീം
ആ സകതാ, ഇസലിയേ ‘അവക്തവ്യ ഹൈ .)