ଅତ୍ଥଂ ଅକ୍ଖଣିଵଦିଦଂ ଈହାପୁଵ୍ଵେହିଂ ଜେ ଵିଜାଣଂତି .
ଯେ ଖଲୁ ଵିଷଯଵିଷଯିସନ୍ନିପାତଲକ୍ଷଣମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥସନ୍ନିକର୍ଷମଧିଗମ୍ଯ କ୍ରମୋପଜାଯମାନେ- ନେହାଦିକପ୍ରକ୍ରମେଣ ପରିଚ୍ଛିନ୍ଦନ୍ତି, ତେ କିଲାତିଵାହିତସ୍ଵାସ୍ତିତ୍ଵକାଲମନୁପସ୍ଥିତସ୍ଵାସ୍ତିତ୍ଵକାଲଂ ଵା ନ ଜାନାତୀତି ଵିଚାରଯତି ---ଅତ୍ଥଂ ଘଟପଟାଦିଜ୍ଞେଯପଦାର୍ଥଂ . କଥଂଭୂତଂ . ଅକ୍ଖଣିଵଦିଦଂ ଅକ୍ଷନିପତିତଂ ଇନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରାପ୍ତଂ ଇନ୍ଦ୍ରିଯସଂବଦ୍ଧଂ . ଇତ୍ଥଂଭୂତମର୍ଥଂ ଈହାପୁଵ୍ଵେହିଂ ଜେ ଵିଜାଣଂତି ଅଵଗ୍ରହେହାଵାଯାଦିକ୍ରମେଣ ଯେ ପୁରୁଷା ଵିଜାନନ୍ତି ହି ସ୍ଫୁ ଟଂ . ତେସିଂ ପରୋକ୍ଖଭୂଦଂ ତେଷାଂ ସମ୍ବନ୍ଧି ଜ୍ଞାନଂ ପରୋକ୍ଷଭୂତଂ ସତ୍ ଣାଦୁମସକ୍କଂ ତି ପଣ୍ଣତ୍ତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଦିପଦାର୍ଥାନ୍ ଜ୍ଞାତୁମଶକ୍ଯମିତି ପ୍ରଜ୍ଞପ୍ତଂ କଥିତମ୍ . କୈଃ . ଜ୍ଞାନିଭିରିତି . ତଦ୍ଯଥା --ଚକ୍ଷୁରାଦୀନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଘଟପଟାଦିପଦାର୍ଥପାର୍ଶ୍ଵେ ଗତ୍ଵା ପଶ୍ଚାଦର୍ଥଂ ଜାନାତୀତି ସନ୍ନିକର୍ଷଲକ୍ଷଣଂ ନୈଯାଯିକମତେ . ଅଥଵା ସଂକ୍ଷେପେଣେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଯୋଃ ସଂବନ୍ଧଃ ସନ୍ନିକର୍ଷଃ ସ ଏଵ ପ୍ରମାଣମ୍ . ସ ଚ ସନ୍ନିକର୍ଷ ଆକାଶାଦ୍ଯମୂର୍ତପଦାର୍ଥେଷୁ ଦେଶାନ୍ତରିତମେର୍ଵାଦି-
ଅବ, ଇନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନକେ ଲିଯେ ନଷ୍ଟ ଔର ଅନୁତ୍ପନ୍ନକା ଜାନନା ଅଶକ୍ଯ ହୈ (ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନ ହୀ ନଷ୍ଟ ଔର ଅନୁତ୍ପନ୍ନ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ -ପର୍ଯାଯୋଂକୋ ନହୀଂ ଜାନ ସକତା) ଐସା ନ୍ଯାଯସେ ନିଶ୍ଚିତ କରତେ ହୈଂ .
ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [ଯେ ] ଜୋ [ଅକ୍ଷନିପତିତଂ ] ଅକ୍ଷପତିତ ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚର [ଅର୍ଥଂ ] ପଦାର୍ଥକୋ [ଈହାପୂର୍ଵୈଃ ] ଈହାଦିକ ଦ୍ଵାରା [ଵିଜାନନ୍ତି ] ଜାନତେ ହୈଂ, [ତେଷାଂ ] ଉନକେ ଲିଯେ [ପରୋକ୍ଷଭୂତଂ ] କହା ହୈ ..୪୦..
ଟୀକା : — ଵିଷଯ ଔର ଵିଷଯୀକା ୨ସନ୍ନିପାତ ଜିସକା ଲକ୍ଷଣ (-ସ୍ଵରୂପ) ହୈ, ଐସେ ଇନ୍ଦ୍ରିଯ ଔର ପଦାର୍ଥକେ ୩ସନ୍ନିକର୍ଷକୋ ପ୍ରାପ୍ତ କରକେ, ଜୋ ଅନୁକ୍ରମସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଈହାଦିକକେ କ୍ରମସେ ଜାନତେ ହୈଂ ଵେ ଉସେ ନହୀଂ ଜାନ ସକତେ ଜିସକା ସ୍ଵ -ଅସ୍ତିତ୍ଵକାଲ ବୀତ ଗଯା ହୈ ତଥା ଜିସକା ସ୍ଵ- ଅସ୍ତିତ୍ଵକାଲ ଉପସ୍ଥିତ ନହୀଂ ହୁଆ ହୈ କ୍ଯୋଂକି (-ଅତୀତ -ଅନାଗତ ପଦାର୍ଥ ଔର ଇନ୍ଦ୍ରିଯକେ) ଯଥୋକ୍ତ
ଈହାଦିପୂର୍ଵକ ଜାଣତା ଜେ ଅକ୍ଷପତିତ ପଦାର୍ଥନେ, ତେନେ ପରୋକ୍ଷ ପଦାର୍ଥ ଜାଣଵୁଂ ଶକ୍ଯ ନା — ଜିନଜୀ କହେ .୪୦.
୬୮ପ୍ରଵଚନସାର[ ଭଗଵାନଶ୍ରୀକୁଂଦକୁଂଦ-
୧ପରୋକ୍ଷଭୂତ ପଦାର୍ଥକୋ [ଜ୍ଞାତୁଂ ] ଜାନନା [ଅଶକ୍ଯଂ ] ଅଶକ୍ଯ ହୈ [ଇତି ପ୍ରଜ୍ଞପ୍ତଂ ] ଐସା ସର୍ଵଜ୍ଞଦେଵନେ
୧. ପରୋକ୍ଷ = ଅକ୍ଷସେ ପର ଅର୍ଥାତ୍ ଅକ୍ଷସେ ଦୂର ହୋଵେ ଐସା; ଇନ୍ଦ୍ରିଯ ଅଗୋଚର .
୨. ସନ୍ନିପାତ = ମିଲାପ; ସଂବଂଧ ହୋନା ଵହ .୩. ସନ୍ନିକର୍ଷ = ସଂବଂଧ, ସମୀପତା .