ତତ୍କାଲକଲିତଵୃତ୍ତିକମତୀତୋଦର୍କକାଲକଲିତଵୃତ୍ତିକଂ ଚାପ୍ଯେକପଦ ଏଵ ସମନ୍ତତୋଽପି ସକଲମପ୍ଯର୍ଥଜାତଂ, ପୃଥକ୍ତ୍ଵଵୃତ୍ତସ୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷ୍ମୀକଟାକ୍ଷିତାନେକପ୍ରକାରଵ୍ଯଂଜିତଵୈଚିତ୍ର୍ଯମିତରେତରଵିରୋଧ- ଧାପିତାସମାନଜାତୀଯତ୍ଵୋଦ୍ଦାମିତଵୈଷମ୍ଯଂ କ୍ଷାଯିକଂ ଜ୍ଞାନଂ କିଲ ଜାନୀଯାତ୍; ତସ୍ଯ ହି କ୍ରମ- ପ୍ରଵୃତ୍ତିହେତୁଭୂତାନାଂ କ୍ଷଯୋପଶମାଵସ୍ଥାଵସ୍ଥିତଜ୍ଞାନାଵରଣୀଯକର୍ମପୁଦ୍ଗଲାନାମତ୍ଯନ୍ତାଭାଵାତ୍ତାତ୍କାଲି- କମତାତ୍କାଲିକଂ ଵାପ୍ଯର୍ଥଜାତଂ ତୁଲ୍ଯକାଲମେଵ ପ୍ରକାଶେତ; ସର୍ଵତୋ ଵିଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ପ୍ରତିନିଯତ- ଦେଶଵିଶୁଦ୍ଧେରନ୍ତଃପ୍ଲଵନାତ୍ ସମନ୍ତତୋଽପି ପ୍ରକାଶେତ; ସର୍ଵାଵରଣକ୍ଷଯାଦ୍ଦେଶାଵରଣକ୍ଷଯୋପଶମସ୍ଯାନ- ଵସ୍ଥାନାତ୍ସର୍ଵମପି ପ୍ରକାଶେତ; ସର୍ଵପ୍ରକାରଜ୍ଞାନାଵରଣୀଯକ୍ଷଯାଦସର୍ଵପ୍ରକାରଜ୍ଞାନାଵରଣୀଯକ୍ଷଯୋପଶମସ୍ଯ ଵିଲଯନାଦ୍ଵିଚିତ୍ରମପି ପ୍ରକାଶେତ; ଅସମାନଜାତୀଯଜ୍ଞାନାଵରଣକ୍ଷଯାତ୍ସମାନଜାତୀଯଜ୍ଞାନାଵରଣୀଯ- ତଦନନ୍ତରଂ ସର୍ଵପରିଜ୍ଞାନେ ସତି ଏକପରିଜ୍ଞାନଂ, ଏକପରିଜ୍ଞାନେ ସତି ସର୍ଵପରିଜ୍ଞାନମିତ୍ଯାଦିକଥନରୂପେଣ ଗାଥାପଞ୍ଚକପର୍ଯନ୍ତଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ କରୋତି . ତଦ୍ଯଥା --ଅତ୍ର ଜ୍ଞାନପ୍ରପଞ୍ଚଵ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ପ୍ରକୃତଂ ତାଵତ୍ତତ୍ପ୍ରସ୍ତୁତମନୁସୃତ୍ଯ ପୁନରପି କେଵଲଜ୍ଞାନଂ ସର୍ଵଜ୍ଞତ୍ଵେନ ନିରୂପଯତି --ଜଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ କର୍ତୃ ଜାଣଦି ଜାନାତି . କମ୍ . ଅତ୍ଥଂ ଅର୍ଥଂ ଵିଚିତ୍ର (-ଅନେକ ପ୍ରକାରକେ) ଔର ଵିଷମ (ମୂର୍ତ, ଅମୂର୍ତ ଆଦି ଅସମାନ ଜାତିକେ) [ସର୍ଵଂ ଅର୍ଥଂ ] ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ [ଜାନାତି ] ଜାନତା ହୈ [ତତ୍ ଜ୍ଞାନଂ ] ଉସ ଜ୍ଞାନକୋ [କ୍ଷାଯିକଂ ଭଣିତମ୍ ] କ୍ଷାଯିକ କହା ହୈ ..୪୭..
ଟୀକା : — କ୍ଷାଯିକ ଜ୍ଞାନ ଵାସ୍ତଵମେଂ ଏକ ସମଯମେଂ ହୀ ସର୍ଵତଃ (ସର୍ଵ ଆତ୍ମପ୍ରଦେଶୋଂସେ), ଵତର୍ମାନମେଂ ଵର୍ତତେ ତଥା ଭୂତ -ଭଵିଷ୍ଯତ କାଲମେଂ ଵର୍ତତେ ଉନ ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ ଜାନତା ହୈ ଜିନମେଂ ହୁଆ ହୈ ଔର ଜିନମେଂ ପରସ୍ପର ଵିରୋଧସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋନେଵାଲୀ ଅସମାନଜାତୀଯତାକେ କାରଣ ଵୈଷମ୍ଯ ପ୍ରଗଟ ହୁଆ ହୈ . (ଇସୀ ବାତକୋ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଵକ ସମଝାତେ ହୈଂ : — ) କ୍ରମ -ପ୍ରଵୃତ୍ତିକେ ହେତୁଭୂତ, କ୍ଷଯୋପଶମ- ଅଵସ୍ଥାମେଂ ରହନେଵାଲେ ଜ୍ଞାନାଵରଣୀଯ କର୍ମପୁଦ୍ଗଲୋଂକା ଉସକେ (କ୍ଷାଯିକ ଜ୍ଞାନକେ) ଅତ୍ଯନ୍ତ ଅଭାଵ ହୋନେସେ ଵହ ତାତ୍କାଲିକ ଯା ଅତାତ୍କାଲିକ ପଦାର୍ଥ -ମାତ୍ରକୋ ସମକାଲମେଂ ହୀ ପ୍ରକାଶିତ କରତା ହୈ; (କ୍ଷାଯିକ ଜ୍ଞାନ) ସର୍ଵତଃ ଵିଶୁଦ୍ଧ ହୋନେକେ କାରଣ ପ୍ରତିନିଯତ ପ୍ରଦେଶୋଂକୀ ଵିଶୁଦ୍ଧି (ସର୍ଵତଃ ଵିଶୁଦ୍ଧି) କେ ଭୀତର ଡୂବ ଜାନେସେ ଵହ ସର୍ଵତଃ (ସର୍ଵ ଆତ୍ମପ୍ରଦେଶୋଂସେ) ଭୀ ପ୍ରକାଶିତ କରତା ହୈ; ସର୍ଵ ଆଵରଣୋଂକା କ୍ଷଯ ହୋନେସେ, ଦେଶ -ଆଵରଣକା କ୍ଷଯୋପଶମ ନ ରହନେସେ ଵହ ସବକୋ ଭୀ ପ୍ରକାଶିତ କରତା ହୈ, ସର୍ଵପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନାଵରଣକେ କ୍ଷଯକେ କାରଣ (-ସର୍ଵ ପ୍ରକାରକେ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ ଜାନନେଵାଲେ ଜ୍ଞାନକେ ଆଵରଣମେଂ ନିମିତ୍ତଭୂତ କର୍ମକେ କ୍ଷଯ ହୋନେସେ) ଅସର୍ଵପ୍ରକାରକେ ଜ୍ଞାନାଵରଣକା କ୍ଷଯୋପଶମ (-ଅମୁକ ହୀ ପ୍ରକାରକେ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ ଜାନନେଵାଲେ ଜ୍ଞାନକେ ଆଵରଣମେଂ ନିମିତ୍ତଭୂତ କର୍ମୋଂକା କ୍ଷଯୋପଶମ) ଵିଲଯକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋନେସେ ଵହ ଵିଚିତ୍ର କୋ ଭୀ (-ଅନେକ ପ୍ରକାରକେ ପଦାର୍ଥୋଂ କୋ ଭୀ) ପ୍ରକାଶିତ କରତା ହୈ; ଅସମାନଜାତୀଯ -ଜ୍ଞାନାଵରଣକେ
୧ପୃଥକରୂପସେ ଵର୍ତତେ ସ୍ଵଲକ୍ଷଣରୂପ ଲକ୍ଷ୍ମୀସେ ଆଲୋକିତ ଅନେକ ପ୍ରକାରୋଂକେ କାରଣ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯ ପ୍ରଗଟ
୧. ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକେ ଭିନ୍ନ -ଭିନ୍ନ ଵର୍ତନେଵାଲେ ନିଜ -ନିଜ ଲକ୍ଷଣ ଉନ ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ -ସମ୍ପତ୍ତି -ଶୋଭା ହୈଂ .