ସ୍ଵପରଵିକଲ୍ପାନ୍ତଃପାତି ପ୍ରେକ୍ଷତ ଏଵ . ତସ୍ଯ ଖଲ୍ଵମୂର୍ତେଷୁ ଧର୍ମାଧର୍ମାଦିଷୁ, ମୂର୍ତେଷ୍ଵପ୍ଯତୀନ୍ଦ୍ରିଯେଷୁ ପରମାଣ୍ଵାଦିଷୁ, ଦ୍ରଵ୍ଯପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନେଷୁ କାଲାଦିଷୁ, କ୍ଷେତ୍ରପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନେଷ୍ଵଲୋକାକାଶପ୍ରଦେଶାଦିଷୁ, କାଲପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନେଷ୍ଵ- ସାଂପ୍ରତିକପର୍ଯାଯେଷୁ, ଭାଵପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନେଷୁ ସ୍ଥୂଲପର୍ଯାଯାନ୍ତର୍ଲୀନସୂକ୍ଷ୍ମପର୍ଯାଯେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ସ୍ଵପରଵ୍ଯଵସ୍ଥା- ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେଷ୍ଵସ୍ତି ଦ୍ରଷ୍ଟୃତ୍ଵଂ, ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତ୍ଵାତ୍ . ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ହି ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ଭିନ୍ନାନନ୍ତଶୁଦ୍ଧିସନ୍ନିଧାନମନାଦି- ସିଦ୍ଧଚୈତନ୍ଯସାମାନ୍ଯସଂବନ୍ଧମେକମେଵାକ୍ଷନାମାନମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରତି ନିଯତମିତରାଂ ସାମଗ୍ରୀମମୃଗଯମାଣ- ମନନ୍ତଶକ୍ତିସଦ୍ଭାଵତୋଽନନ୍ତତାମୁପଗତଂ ଦହନସ୍ଯେଵ ଦାହ୍ଯାକାରାଣାଂ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଜ୍ଞେଯାକାରାଣାମନ- ର୍ଭୂତାଃ ପ୍ରତିସମଯପ୍ରଵର୍ତମାନଷଟ୍ପ୍ରକାରପ୍ରଵୃଦ୍ଧିହାନିରୂପା ଅର୍ଥପର୍ଯାଯା ଭାଵପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନା ଭଣ୍ଯନ୍ତେ . ସଯଲଂ ତତ୍ପୂର୍ଵୋକ୍ତଂ ସମସ୍ତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଦ୍ଵିଧା ଭଵତି . କଥମିତି ଚେତ୍ . ସଗଂ ଚ ଇଦରଂ କିମପି ଯଥାସଂଭଵଂ ସ୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯଗତଂ ଇତରତ୍ପରଦ୍ରଵ୍ଯଗତଂ ଚ . ତଦୁଭଯଂ ଯତଃ କାରଣାଜ୍ଜାନାତି ତେନ କାରଣେନ ତଂ ଣାଣଂ ତତ୍ପୂର୍ଵୋକ୍ତଜ୍ଞାନଂ ହଵଦି ଭଵତି . କଥଂଭୂତମ୍ . ପଚ୍ଚକ୍ଖଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମିତି . ଅତ୍ରାହଂ ଶିଷ୍ଯଃ — ଜ୍ଞାନପ୍ରପଞ୍ଚାଧିକାରଃ ପୂର୍ଵମେଵ ଗତଃ, ଅସ୍ମିନ୍ ସୁଖପ୍ରପଞ୍ଚାଧିକାରେ ସୁଖମେଵ କଥନୀଯମିତି . ପରିହାରମାହ — ଯଦତୀନ୍ଦ୍ରିଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ପୂର୍ଵଂ ଭଣିତଂ ତଦେଵାଭେଦନଯେନ ସୁଖଂ ଭଵତୀତି ଜ୍ଞାପନାର୍ଥଂ, ଅଥଵା ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ମୁଖ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ତତ୍ର ହେଯୋପାଦେଯଚିନ୍ତା ନାସ୍ତୀତି ଜ୍ଞାପନାର୍ଥଂ ଵା . ଏଵମତୀନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନମୁପାଦେଯମିତି ହୈ . ଅମୂର୍ତ ଧର୍ମାସ୍ତିକାଯ, ଅଧର୍ମାସ୍ତିକାଯ ଇତ୍ଯାଦି, ମୂର୍ତ ପଦାର୍ଥୋଂମେଂ ଭୀ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ପରମାଣୁ ଇତ୍ଯାଦି, ତଥା ଦ୍ରଵ୍ଯମେଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ କାଲ ଇତ୍ଯାଦି (-ଦ୍ରଵ୍ଯ ଅପେକ୍ଷାସେ ଗୁପ୍ତ ଐସେ ଜୋ କାଲ ଧର୍ମାସ୍ତିକାଯ ଵଗୈରହ), କ୍ଷେତ୍ରମେଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଅଲୋକାକାଶକେ ପ୍ରଦେଶ ଇତ୍ଯାଦି, କାଲମେଂ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ୧ଅସାମ୍ପ୍ରତିକ (ଅତୀତ -ଅନାଗତ) ପର୍ଯାଯେଂ ତଥା ଭାଵ -ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ସ୍ଥୂଲ ପର୍ଯାଯୋଂମେଂ ୨ଅନ୍ତର୍ଲୀନ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପର୍ଯାଯେଂ ହୈଂ, ଉନ ସବକା — ଜୋ କି ସ୍ଵ ଔର ପରକେ ଭେଦସେ ଵିଭକ୍ତ ହୈଂ ଉନକା ଵାସ୍ତଵମେଂ ଉସ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ଜ୍ଞାନକେ ଦୃଷ୍ଟାପନ ହୈ; (ଅର୍ଥାତ୍ ଉନ ସବକୋ ଵହ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ଜ୍ଞାନ ଦେଖତା ହୈ) କ୍ଯୋଂକି ଵହ (ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ ଜ୍ଞାନ) ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ହୈ . ଜିସେ ଅନନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧିକା ସଦ୍ଭାଵ ପ୍ରଗଟ ହୁଆ ହୈ, ଐସେ ଚୈତନ୍ଯସାମାନ୍ଯକେ ସାଥ ଅନାଦିସିଦ୍ଧ ସମ୍ବନ୍ଧଵାଲେ ଏକ ହୀ ଆତ୍ମାକେ ଦ୍ଵାରା ସୀଧା ପ୍ରଵୃତ୍ତି କରତା ହୈ), ଜୋ (ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଦିକ) ଅନ୍ଯ ସାମଗ୍ରୀକୋ ନହୀଂ ଢୂଁଢତା ଔର ଜୋ ଅନନ୍ତଶକ୍ତିକେ ସଦ୍ଭାଵକେ କାରଣ ଅନନ୍ତତାକୋ (-ବେହଦତାକୋ) ପ୍ରାପ୍ତ ହୈ, ଐସେ ଉସ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଜ୍ଞାନକୋ — ଜୈସେ ଦାହ୍ଯାକାର ଦହନକା ଅତିକ୍ରମଣ ନହୀଂ କରତେ ଉସୀପ୍ରକାର ଜ୍ଞେଯାକାର ଜ୍ଞାନକା ୪ଅତିକ୍ରମ (ଉଲ୍ଲଂଘନ) ନ କରନେସେ — ଯଥୋକ୍ତ ପ୍ରଭାଵକା ଅନୁଭଵ କରତେ ହୁଏ (-ଉପର୍ଯୁକ୍ତ ପଦାର୍ଥୋଂକୋ ଜାନତେ ହୁଏ) କୌନ ରୋକ
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅକ୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ଆତ୍ମାକେ ଦ୍ଵାରା ହୀ ଜାନତା ହୈ .)
୯୪ପ୍ରଵଚନସାର[ ଭଗଵାନଶ୍ରୀକୁଂଦକୁଂଦ-
୩‘ଅକ୍ଷ’ ନାମକ ଆତ୍ମାକେ ପ୍ରତି ଜୋ ନିଯତ ହୈ (ଅର୍ଥାତ୍ ଜୋ ଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମାକେ ସାଥ ହୀ ଲଗା ହୁଆ ହୈ —
୧. ଅସାଂପ୍ରତିକ = ଅତାତ୍କାଲିକ ; ଵର୍ତମାନକାଲୀନ ନହି ଐସା; ଅତୀତ – ଅନାଗତ.
୨. ଅନ୍ତର୍ଲୀନ = ଅନ୍ଦର ଲୀନ ହୁଏ; ଅନ୍ତର୍ମଗ୍ନ .
୩. ଅକ୍ଷ = ଆତ୍ମାକା ନାମ ‘ଅକ୍ଷ’ ଭୀ ହୈ . (ଇନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନ ଅକ୍ଷ = ଅର୍ଥାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୋଂକେ ଦ୍ଵାରା ଜାନତା ହୈ; ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯ
୪. ଜ୍ଞେଯାକାର ଜ୍ଞାନକୋ ପାର ନହୀଂ କର ସକତେ — ଜ୍ଞାନକୀ ହଦ ବାହର ଜା ନହୀଂ ସକତେ, ଜ୍ଞାନମେଂ ଜାନ ହୀ ଲେତେ ହୈ .