ସଦ୍ଭୂତାସଦ୍ଭୂତତାମାଯାନ୍ତୋ ଯେ ଯାଵନ୍ତଃ ପର୍ଯାଯାସ୍ତେ ତାଵନ୍ତସ୍ତାତ୍କାଲିକା ଇଵାତ୍ଯନ୍ତସଂକରେଣାପ୍ଯ- ଵଧାରିତଵିଶେଷଲକ୍ଷଣା ଏକକ୍ଷଣ ଏଵାଵବୋଧସୌଧସ୍ଥିତିମଵତରନ୍ତି . ନ ଖଲ୍ଵେତଦଯୁକ୍ତମ୍ — ଦୃଷ୍ଟା- ଵିରୋଧାତ୍; ଦ୍ରଶ୍ଯତେ ହି ଛଦ୍ମସ୍ଥସ୍ଯାପି ଵର୍ତମାନମିଵ ଵ୍ଯତୀତମନାଗତଂ ଵା ଵସ୍ତୁ ଚିନ୍ତଯତଃ ସଂଵିଦାଲମ୍ବିତସ୍ତଦାକାରଃ . — କିଂଚ ଚିତ୍ରପଟୀସ୍ଥାନୀଯତ୍ଵାତ୍ ସଂଵିଦଃ; ଯଥା ହି ଚିତ୍ରପଟଯାମତି- ଵାହିତାନାମନୁପସ୍ଥିତାନାଂ ଵର୍ତମାନାନାଂ ଚ ଵସ୍ତୂନାମାଲେଖ୍ଯାକାରାଃ ସାକ୍ଷାଦେକକ୍ଷଣ ଏଵାଵଭାସନ୍ତେ, ତଥା ସଂଵିଦ୍ଭିତ୍ତାଵପି . — କିଂ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞେଯାକାରାଣାଂ ତାଦାତ୍ଵିକ ତ୍ଵାଵିରୋଧାତ୍; ଯଥା ହି ପ୍ରଧ୍ଵସ୍ତାନାମନୁଦିତାନାଂ ଚ ଵସ୍ତୂନାମାଲେଖ୍ଯାକାରା ଵର୍ତମାନା ଏଵ, ତଥାତୀତାନାମନାଗତାନାଂ ଚ ପର୍ଯାଯାଣାଂ ଜ୍ଞେଯାକାରା ଵର୍ତମାନା ଏଵ ଭଵନ୍ତି ..୩୭.. ପୂର୍ଵୋକ୍ତାଃ ପର୍ଯାଯା ଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରତିଭାସନ୍ତେ ପ୍ରତିସ୍ଫୁ ରନ୍ତି . କ୍କ . ଣାଣେ କେଵଲଜ୍ଞାନେ . କଥଂଭୂତା ଇଵ . ତକ୍କାଲିଗେଵ ତାତ୍କାଲିକା ଇଵ ଵର୍ତମାନା ଇଵ . କାସାଂ ସମ୍ବନ୍ଧିନଃ . ତାସିଂ ଦଵ୍ଵଜାଦୀଣଂ ତାସାଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧାନାଂ ଦୂସରୀ ପ୍ରଗଟ ହୋନେଵାଲୀ), ଵିଦ୍ଯମାନତା ଔର ଅଵିଦ୍ଯମାନତାକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ଜୋ ଜିତନୀ ପର୍ଯାଯେଂ ହୈଂ, ଵେ ସବ ତାତ୍କାଲିକ (ଵର୍ତମାନକାଲୀନ) ପର୍ଯାଯୋଂକୀ ଭାଁତି, ଅତ୍ଯନ୍ତ ୧ମିଶ୍ରିତ ହୋନେପର ଭୀ ସବ ପର୍ଯାଯୋଂକେ ଵିଶିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାତ ହୋଂ ଇସପ୍ରକାର, ଏକ କ୍ଷଣମେଂ ହୀ, ଜ୍ଞାନମଂଦିରମେଂ ସ୍ଥିତିକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋତୀ ହୈଂ . ଯହ (ତୀନୋଂ କାଲକୀ ପର୍ଯାଯୋଂକା ଵର୍ତମାନ ପର୍ଯାଯୋଂକୀ ଭାଁତି ଜ୍ଞାନମେଂ ଜ୍ଞାତ ହୋନା) ଅଯୁକ୍ତ ନହୀଂ ହୈ; କ୍ଯୋଂକି —
(୧) ଉସକା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତକେ ସାଥ (ଜଗତମେଂ ଜୋ ଦିଖାଈ ଦେତା ହୈ — ଅନୁଭଵମେଂ ଆତା ହୈ ଉସକେ ସାଥ ) ଅଵିରୋଧ ହୈ . (ଜଗତମେଂ ) ଦିଖାଈ ଦେତା ହୈ କି ଛଦ୍ମସ୍ଥକେ ଭୀ, ଜୈସେ ଵର୍ତମାନ ଵସ୍ତୁକା ଚିଂତଵନ କରତେ ହୁଏ ଜ୍ଞାନ ଉସକେ ଆକାରକା ଅଵଲମ୍ବନ କରତା ହୈ ଉସୀପ୍ରକାର ଭୂତ ଔର ଭଵିଷ୍ଯତ ଵସ୍ତୁକା ଚିଂତଵନ କରତେ ହୁଏ (ଭୀ) ଜ୍ଞାନ ଉସକେ ଆକାରକା ଅଵଲମ୍ବନ କରତା ହୈ .
(୨) ଔର ଜ୍ଞାନ ଚିତ୍ରପଟକେ ସମାନ ହୈ . ଜୈସେ ଚିତ୍ରପଟମେଂ ଅତୀତ, ଅନାଗତ ଔର ଵର୍ତମାନ ଵସ୍ତୁଓଂକେ ୨ଆଲେଖ୍ଯାକାର ସାକ୍ଷାତ୍ ଏକ କ୍ଷଣମେଂ ହୀ ଭାସିତ ହୋତେ ହୈଂ; ଉସୀପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନରୂପୀ ଭିତ୍ତିମେଂ (-ଜ୍ଞାନଭୂମିକାମେଂ, ଜ୍ଞାନପଟମେଂ ) ଭୀ ଅତୀତ, ଅନାଗତ ଔର ଵର୍ତମାନ ପର୍ଯାଯୋଂକେ ଜ୍ଞେଯାକାର ସାକ୍ଷାତ୍ ଏକ କ୍ଷଣମେଂ ହୀ ଭାସିତ ହୋତେ ହୈଂ .
(୩) ଔର ସର୍ଵ ଜ୍ଞେଯାକାରୋଂକୀ ତାତ୍କାଲିକତା (ଵର୍ତମାନତା, ସାମ୍ପ୍ରତିକତା) ଅଵିରୁଦ୍ଧ ହୈ . ଜୈସେ ନଷ୍ଟ ଔର ଅନୁତ୍ପନ୍ନ ଵସ୍ତୁଓଂକେ ଆଲେଖ୍ଯାକାର ଵର୍ତମାନ ହୀ ହୈଂ, ଉସୀପ୍ରକାର ଅତୀତ ଔର ଅନାଗତ ପର୍ଯାଯୋଂକେ ଜ୍ଞେଯାକାର ଵର୍ତମାନ ହୀ ହୈଂ .
୬୪ପ୍ରଵଚନସାର[ ଭଗଵାନଶ୍ରୀକୁଂଦକୁଂଦ-
୧. ଜ୍ଞାନମେଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକୀ ତୀନୋଂକାଲକୀ ପର୍ଯାଯେଂ ଏକ ହୀ ସାଥ ଜ୍ଞାତ ହୋନେ ପର ଭୀ ପ୍ରତ୍ଯେକ ପର୍ଯାଯକା ଵିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଵରୂପ -ପ୍ରଦେଶ, କାଲ, ଆକାର ଇତ୍ଯାଦି ଵିଶେଷତାଯେଂ – ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାତ ହୋତା ହୈ; ସଂକର – ଵ୍ଯତିକର ନହୀଂ ହୋତେ .
୨. ଆଲେଖ୍ଯ = ଆଲେଖନ ଯୋଗ୍ଯ; ଚିତ୍ରିତ କରନେ ଯୋଗ୍ଯ .