ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨਸ੍ਯ ਵਚਸਾਮਤਿਵਿਸ੍ਤਰੇਪਿ ..੧੪..
ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਨਿਯਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਮਮਤ੍ਵਰੂਪਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰਿਗ੍ਰਹੇਣ ਤੁ ਨਿਯਮੇਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵੇਤਿ ..੨੧੯.. ਏਵਂ ਭਾਵਹਿਂਸਾਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਥਲੇ ਗਾਥਾਸ਼ਟਂਕ ਗਤਮ੍ . ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮੇਣ ‘ਏਵਂ ਪਣਮਿਯ ਸਿਦ੍ਧੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕਵਿਂਸ਼ਤਿਗਾਥਾਭਿਃ ਸ੍ਥਲਪਞ੍ਚਕੇਨੋਤ੍ਸਰ੍ਗਚਾਰਿਤ੍ਰਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਨਾਮਾ ਪ੍ਰਥਮੋਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ . ਅਤਃ ਪਰਂ ਚਾਰਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾਪਹ੍ਰੁਤਸਂਯਮਰੂਪੇਣਾਪਵਾਦਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮੇਣ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗਾਥਾਭਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ- ਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰਃ ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ . ਤਤ੍ਰ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਥਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ . ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਥਮਸ੍ਥਲੇ ਨਿਰ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ- ਸ੍ਥਾਪਨਾਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ‘ਣ ਹਿ ਣਿਰਵੇਕ੍ਖੋ ਚਾਗੋ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਗਾਥਾਪਞ੍ਚਕਮ੍ . ਅਤ੍ਰ ਟੀਕਾਯਾਂ ਗਾਥਾਤ੍ਰਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ . ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸਰ੍ਵਸਾਵਦ੍ਯਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਲਕ੍ਸ਼ਣਸਾਮਾਯਿਕਸਂਯਮਾਸਮਰ੍ਥਾਨਾਂ ਯਤੀਨਾਂ ਸਂਯਮਸ਼ੌਚਜ੍ਞਾਨੋਪਕਰਣ- ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਪਵਾਦਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ‘ਛੇਦੋ ਜੇਣ ਣ ਵਿਜ੍ਜਦਿ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੂਤ੍ਰਤ੍ਰਯਮ੍ . ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਰ੍ਵਾਣ- ਨਿਰਾਕਰਣਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵੇਨ ‘ਪੇਚ੍ਛਦਿ ਣ ਹਿ ਇਹ ਲੋਗਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਗਾਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ . ਤਾਸ਼੍ਚ ਅਮ੍ਰੁਤਚਨ੍ਦ੍ਰਟੀਕਾਯਾਂ ਨ ਸਨ੍ਤਿ . ਤਤਃ ਪਰਂ ਸਰ੍ਵੋਪੇਕ੍ਸ਼ਾਸਂਯਮਾਸਮਰ੍ਥਸ੍ਯ ਤਪੋਧਨਸ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਕਿਂਚਿਤ੍ਸਂਯਮਸਾਧਕਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਯੋਗਕਾ ਅਸਦ੍ਭਾਵ ਹੋ, ਤਥਾਪਿ ਕਾਯਕੀ ਹਲਨਚਲਨਾਦਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਹੋਨੇਸੇ ਪਰਜੀਵੋਂਕੇ ਪ੍ਰਾਣੋਂਕਾ ਘਾਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਪੂਰ੍ਵਕ ਪਰਪ੍ਰਾਣੋਂਕੇ ਘਾਤਸੇ ਬਂਧ ਹੋਨੇਕਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; — ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਯੋਗਕੇ ਸਦ੍ਭਾਵਮੇਂ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਪੂਰ੍ਵਕ ਪਰਪ੍ਰਾਣੋਂਕੇ ਘਾਤਸੇ ਤੋ ਬਂਧ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਯੋਗਕੇ ਅਸਦ੍ਭਾਵਮੇਂ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਪੂਰ੍ਵਕ ਪਰਪ੍ਰਾਣੋਂਕੇ ਘਾਤਸੇ ਬਂਧ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਕਾਯਚੇਸ਼੍ਟਾਪੂਰ੍ਵਕ ਹੋਨੇਵਾਲੇ ਪਰਪ੍ਰਾਣੋਂਕੇ ਘਾਤਸੇ ਬਂਧਕਾ ਹੋਨਾ ਅਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕ ਹੋਨੇਸੇ ਉਸਕੇ ਛੇਦਪਨਾ ਅਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕ ਹੈ — ਨਿਯਮਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ .
ਜੈਸੇ ਭਾਵਕੇ ਬਿਨਾ ਭੀ ਪਰਪ੍ਰਾਣੋਂਕਾ ਘਾਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ, ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਭਾਵ ਨ ਹੋ ਤਥਾਪਿ ਪਰਿਗ੍ਰਹਕਾ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋ ਜਾਯ, ਐਸਾ ਕਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਤਾ . ਜਹਾਁ ਪਰਿਗ੍ਰਹਕਾ ਗ੍ਰਹਣ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਹਾਁ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੋਪਯੋਗਕਾ ਸਦ੍ਭਾਵ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਤਾ ਹੀ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹਸੇ ਬਂਧਕਾ ਹੋਨਾ ਐਕਾਂਤਿਕ – ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ – ਨਿਯਮਰੂਪ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹਕੇ ਛੇਦਪਨਾ ਐਕਾਨ੍ਤਿਕ ਹੈ . ਐਸਾ ਹੋਨੇਸੇ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰਮਣ ਐਸੇ ਅਰ੍ਹਨ੍ਤ ਭਗਵਨ੍ਤੋਂਨੇ ਪਹਲੇਸੇ ਹੀ ਸਰ੍ਵ ਪਰਿਗ੍ਰਹਕਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਿਯਾ ਹੈ ਔਰ ਅਨ੍ਯ ਸ਼੍ਰਮਣੋਂਕੋ ਭੀ ਪਹਲੇਸੇ ਹੀ ਸਰ੍ਵ ਪਰਿਗ੍ਰਹਕਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ..੨੧੯..
[ਅਬ, ‘ਕਹਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਸਬ ਕਹਾ ਗਯਾ ਹੈ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਕਥਨ ਸ਼੍ਲੋਕ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ . ]
[ਅਰ੍ਥ ] : — ਜੋ ਕਹਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਹੀ ਥਾ ਵਹ ਅਸ਼ੇਸ਼ਰੂਪਸੇ ਕਹਾ ਗਯਾ ਹੈ, ਇਤਨੇ ਮਾਤ੍ਰਸੇ ਹੀ ਯਦਿ ਯਹਾਁ ਕੋਈ ਚੇਤ ਜਾਯ – ਸਮਝਲੇ ਤੋ, (ਅਨ੍ਯਥਾ) ਵਾਣੀਕਾ ਅਤਿਵਿਸ੍ਤਾਰ ਕਿਯਾ ਜਾਯ ਤਥਾਪਿ ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨ (-ਜੜਵਤ੍, ਨਾਸਮਝ) ਕੋ ਵ੍ਯਾਮੋਹਕਾ ਜਾਲ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਅਤਿ ਦੁਸ੍ਤਰ ਹੈ . ★ਵਸਂਤਾਤਿਲਕਾ ਛਂਦ