ਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਤਥਾਪ੍ਰਤੀਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰ੍ਯਾਯੇਣ, ਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਤਥਾਨੁਭੂਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਜ੍ਞਾਨਪਰ੍ਯਾਯੇਣ, ਜ੍ਞੇਯਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਨਿਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰ੍ਯਮਾਣਦ੍ਰਸ਼੍ਟ੍ਰੁਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚਾਰਿਤ੍ਰਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਚ, ਤ੍ਰਿਭਿਰਪਿ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨ ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਭਾਵਵਿਜ੍ਰੁਮ੍ਭਿਤਾਤਿਨਿਰ੍ਭਰ੍ਰੇਤਰੇਤਰਸਂਵਲਨਬਲਾਦਂਗਾਂਗਿਭਾਵੇਨ ਪਰਿਣਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਯਦਾਤ੍ਮਨਿਸ਼੍ਠਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਸਂਯਤਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਪਾਨਕਵਦਨੇਕਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯਾਨੁਭੂਯਮਾਨ- ਤਾਯਾਮਪਿ ਸਮਸ੍ਤਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਪਰਾਵਰ੍ਤਤ੍ਵਾਦਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤੈਕਾਗ੍ਰਯਲਕ੍ਸ਼ਣਸ਼੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਪਰਨਾਮਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਏਵਾਵ- ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗੋ ਭਣ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਰੂਪਯਤਿ — ਦਂਸਣਣਾਣਚਰਿਤ੍ਤੇਸੁ ਤੀਸੁ ਜੁਗਵਂ ਸਮੁਟ੍ਠਿਦੋ ਜੋ ਦੁ ਦਰ੍ਸ਼ਨਜ੍ਞਾਨਚਾਰਿਤ੍ਰੇਸ਼ੁ ਤ੍ਰਿਸ਼ੁ ਯੁਗਪਤ੍ਸਮ੍ਯਗੁਪਸ੍ਥਿਤ ਉਦ੍ਯਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤਾ, ਏਯਗ੍ਗਗਦੋ ਤ੍ਤਿ ਮਦੋ ਸ ਐਕਾਗ੍ਰਯਗਤ ਇਤਿ ਮਤਃ ਸਂਮਤਃ, ਸਾਮਣ੍ਣਂ ਤਸ੍ਸ ਪਡਿਪੁਣ੍ਣਂ ਸ਼੍ਰਾਮਣ੍ਯਂ ਚਾਰਿਤ੍ਰਂ ਯਤਿਤ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਮਿਤਿ . ਤਥਾਹਿ — ਭਾਵਕਰ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯ- ਕਰ੍ਮਨੋਕਰ੍ਮਭ੍ਯਃ ਸ਼ੇਸ਼ਪੁਦ੍ਗਲਾਦਿਪਞ੍ਚਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋਪਿ ਭਿਨ੍ਨਂ ਸਹਜਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦੈਕਸ੍ਵਭਾਵਂ ਮਮ ਸਂਬਨ੍ਧਿ ਯਦਾਤ੍ਮ- ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਦੇਵ ਮਮੋਪਾਦੇਯਮਿਤਿਰੁਚਿਰੂਪਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍, ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਰਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰੂਪਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਨੁਭੂਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਚਾਰਿਤ੍ਰਂ ਚੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਜ੍ਞਾਨਚਾਰਿਤ੍ਰਤ੍ਰਯਂ ਪਾਨਕਵਦਨੇਕਮਪ੍ਯਭੇਦਨਯੇਨੈਕਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ਸਵਿਕਲ੍ਪਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇਣੈਕਾਗ੍ਰਯਂ ਭਣ੍ਯਤੇ .. ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਮਾਧਿਕਾਲੇ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨੇਤਿ .. ਤਦੇਵ ਚ
ਟੀਕਾ : — ਜ੍ਞੇਯਤਤ੍ਤ੍ਵ ਔਰ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਕੀ ਤਥਾਪ੍ਰਕਾਰ (ਜੈਸੀ ਹੈ ਵੈਸੀ ਹੀ, ਯਥਾਰ੍ਥ) ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਜਿਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ ਵਹ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਰ੍ਯਾਯ ਹੈ; ਜ੍ਞੇਯਤਤ੍ਤ੍ਵ ਔਰ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਕੀ ਤਥਾਪ੍ਰਕਾਰ ਅਨੁਭੂਤਿ ਜਿਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ ਵਹ ਜ੍ਞਾਨਪਰ੍ਯਾਯ ਹੈ; ਜ੍ਞੇਯ ਔਰ ਜ੍ਞਾਤਾਕੀ ੧ਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਸੇ ਨਿਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਰਚਿਤ ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਂ ਪਰਿਣਤਿ ਜਿਸਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ ਵਹ ਚਾਰਿਤ੍ਰਪਰ੍ਯਾਯ ਹੈ . ਇਨ ਪਰ੍ਯਾਯੋਂਕੇ ਔਰ ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਯੁਗਪਤ੍ ਅਂਗ – ਅਂਗੀਭਾਵਸੇ ਪਰਿਣਤ ਆਤ੍ਮਾਕੇ, ਆਤ੍ਮਨਿਸ਼੍ਠਤਾ ਹੋਨੇ ਪਰ ਜੋ ਸਂਯਤਤ੍ਤ੍ਵ ਹੋਤਾ ਹੈ ਵਹ ਸਂਯਤਪਨਾ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਮਣ੍ਯ ਜਿਸਕਾ ਦੂਸਰਾ ਨਾਮ ਹੈ ਐਸਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਹੀ ਹੈ — ਐਸਾ ਜਾਨਨਾ ਚਾਹਿਯੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਵਹਾਁ (ਸਂਯਤਪਨੇਮੇਂ) ੩ਪੇਯਕੀ ਭਾਁਤਿ ੪ਅਨੇਕਾਤ੍ਮਕ ਏਕਕਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਨੇ
੪੫੦ਪ੍ਰਵਚਨਸਾਰ[ ਭਗਵਾਨਸ਼੍ਰੀਕੁਂਦਕੁਂਦ-
੨ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਤਾਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਅਤਿ ਗਾਢ ਇਤਰੇਤਰ ਮਿਲਨਕੇ ਬਲਕੇ ਕਾਰਣ ਇਨ ਤੀਨੋਂ ਪਰ੍ਯਾਯਰੂਪ
੧. ਕ੍ਰਿਯਾਂਤਰ = ਅਨ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾ; [ਜ੍ਞੇਯ ਔਰ ਜ੍ਞਾਤਾ ਅਨ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਨਿਵ੍ਰੁਤ੍ਤ ਹੋ ਉਸਕੇ ਕਾਰਣ ਹੋਨੇਵਾਲੀ ਜੋ ਦ੍ਰਸ਼੍ਟਾ – ਜ੍ਞਾਤਾ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਂ ਪਰਿਣਤਿ ਵਹ ਚਾਰਿਤ੍ਰਪਰ੍ਯਾਯਕਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ .]]
੨. ਭਾਵਕ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਹੋਨੇਵਾਲਾ, ਔਰ ਭਾਵਕ ਜਿਸਰੂਪ ਹੋ ਸੋ ਭਾਵ੍ਯ ਹੈ . ਆਤ੍ਮਾ ਭਾਵਕ ਹੈ ਔਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿ ਪਰ੍ਯਾਯੇਂ ਭਾਵ੍ਯਕ ਹੈਂ . ਭਾਵਕ ਔਰ ਭਾਵ੍ਯਕਾ ਪਰਸ੍ਪਰ ਅਤਿ ਗਾਢ ਮਿਲਨ (ਏਕਮੇਕਤਾ) ਹੋਤਾ ਹੈ . ਭਾਵਕ ਆਤ੍ਮਾ ਅਂਗੀ ਹੈ ਔਰ ਭਾਵ੍ਯਰੂਪ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿ ਪਰ੍ਯਾਯੇਂ ਉਸਕਾ ਅਂਗ ਹੈ .
੩. ਪੇਯ = ਪੀਨੇਕੀ ਵਸ੍ਤੁ, ਜੈਸੇ ਠਂਡਾਈ . [ਠਂਡਾਈਕਾ ਸ੍ਵਾਦ ਅਨੇਕਾਤ੍ਮਕ ਏਕ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਅਭੇਦਸੇ ਉਸਮੇਂ
ਏਕ ਠਂਡਾਈਕਾ ਹੀ ਸ੍ਵਾਦ ਆਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਭੇਦਸੇ ਉਸਮੇਂ ਦੂਧ, ਸ਼ਕ੍ਕਰ, ਸੋਂਫ , ਕਾਲੀਮਿਰ੍ਚ ਤਥਾ ਬਾਦਾਮ ਆਦਿ
ਅਨੇਕ ਵਸ੍ਤੁਓਂਕਾ ਸ੍ਵਾਦ ਆਤਾ ਹੈ . ]
੪. ਯਹਾਁ ਅਨੇਕਾਤ੍ਮਕ ਏਕਕੇ ਅਨੁਭਵਮੇਂ ਜੋ ਅਨੇਕਾਤ੍ਮਕਤਾ ਹੈ ਵਹ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮਯ ਨਹੀਂ ਹੈ ਵਹਾਁ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਸੇ ਤੋ ਨਿਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿ ਹੀ ਹੈ; ਮਾਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨ – ਜ੍ਞਾਨ – ਚਾਰਿਤ੍ਰਰੂਪ ਸ੍ਵ – ਅਂਸ਼ੋਂਕੇ ਕਾਰਣ ਹੀ ਅਨੇਕਾਤ੍ਮਕਤਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਵਹਾਁ, ਅਨੇਕਾਤ੍ਮਕਤਾ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ (ਏਕ – ਅਗ੍ਰਤਾ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ .