ਅਥਾਨੈਕਾਗ੍ਾ੍ਰਯਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਂ ਵਿਘਟਯਤਿ — ਮੁਜ੍ਝਦਿ ਵਾ ਰਜ੍ਜਦਿ ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਦਿ ਵਾ ਦਵ੍ਵਮਣ੍ਣਮਾਸੇਜ੍ਜ .
ਯੋ ਹਿ ਨ ਖਲੁ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਾਨਮੇਕਮਗ੍ਰਂ ਭਾਵਯਤਿ, ਸੋਵਸ਼੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਭੂਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨ੍ਯਦਾਸੀਦਤਿ . ਤਦਾਸਾਦ੍ਯ ਚ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਭ੍ਰਸ਼੍ਟਃ ਸ੍ਵਯਮਜ੍ਞਾਨੀਭੂਤੋ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਵਾ, ਰਜ੍ਯਤਿ ਵਾ, ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਵਾ; ਤਥਾਭੂਤਸ਼੍ਚ ਬਧ੍ਯਤ ਏਵ, ਨ ਤੁ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ . ਅਤ ਅਨੈਕਾਗ੍ਾ੍ਰਯਸ੍ਯ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਯੇਤ੍ ..੨੪੩.. ਵਾ ਦੁਸ੍ਸਦਿ ਵਾ ਦਵ੍ਵਮਣ੍ਣਮਾਸੇਜ੍ਜ ਜਦਿ ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਵਾ, ਰਜ੍ਯਤਿ ਵਾ, ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਵਾ, ਯਦਿ ਚੇਤ੍ . ਕਿਂ ਕ੍ਰੁਤ੍ਵਾ . ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨ੍ਯਦਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ . ਸ ਕਃ . ਸਮਣੋ ਸ਼੍ਰਮਣਸ੍ਤਪੋਧਨਃ . ਤਦਾ ਕਾਲੇ ਅਣ੍ਣਾਣੀ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਭਵਤਿ . ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਸਨ੍ ਬਜ੍ਝਦਿ ਕਮ੍ਮੇਹਿਂ ਵਿਵਿਹੇਹਿਂ ਬਧ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰਿਤਿ . ਤਥਾਹਿ — ਯੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਜ੍ਞਾਨੇਨੈਕਾਗ੍ਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬਹਿਰ੍ਵਿਸ਼ਯੇਸ਼ੁ ਗਚ੍ਛਤਿ . ਤਤਸ਼੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦੈਕਨਿਜਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤੋ ਭਵਤਿ . ਤਤਸ਼੍ਚ ਰਾਗਦ੍ਵੇਸ਼ਮੋਹੈਃ ਪਰਿਣਮਤਿ . ਤਤ੍ਪਰਿਣਮਨ੍ ਬਹੁਵਿਧਕਰ੍ਮਣਾ ਬਧ੍ਯਤ ਇਤਿ . ਤਤਃ ਕਾਰਣਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਿਭਿ- ਰੇਕਾਗ੍ਰਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਸ੍ਵਰੂਪਂ ਭਾਵਨੀਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ ..੨੪੩.. ਅਥ ਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਨਿ ਯੋਸਾਵੇਕਾਗ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ
ਅਬ ਐਸਾ ਦਰਸ਼ਾਤੇ ਹੈਂ ਕਿ — ਅਨੇਕਾਗ੍ਰਤਾਕੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਪਨਾ ਘਟਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਅਨੇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ) : —
ਅਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥ : — [ਯਦਿ ] ਯਦਿ [ਸ਼੍ਰਮਣਃ ] ਸ਼੍ਰਮਣ, [ਅਨ੍ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ] ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਕਰਕੇ [ਅਜ੍ਞਾਨੀ ] ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਹੋਤਾ ਹੁਆ, [ਮੁਹ੍ਯਤਿ ਵਾ ] ਮੋਹ ਕਰਤਾ ਹੈ, [ਰਜ੍ਯਤਿ ਵਾ ] ਰਾਗ ਕਰਤਾ ਹੈ, [ਦ੍ਵੇਸ਼੍ਟਿ ਵਾ ] ਅਥਵਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਤੋ ਵਹ [ਵਿਵਿਧੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ] ਵਿਵਿਧ ਕਰ੍ਮੋਂਸੇ [ਬਧ੍ਯਤੇ ] ਬਁਧਤਾ ਹੈ ..੨੪੩..
ਟੀਕਾ : — ਜੋ ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਕ ਆਤ੍ਮਾਰੂਪ ਏਕ ਅਗ੍ਰ (-ਵਿਸ਼ਯ) ਕੋ ਨਹੀਂ ਭਾਤਾ, ਵਹ ਅਵਸ਼੍ਯ ਜ੍ਞੇਯਭੂਤ ਅਨ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਔਰ ਉਸਕਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਕਰਕੇ, ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਕ ਆਤ੍ਮਾਕੇ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਭ੍ਰਸ਼੍ਟ ਵਹ ਸ੍ਵਯਂ ਅਜ੍ਞਾਨੀ ਹੋਤਾ ਹੁਆ ਮੋਹ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਰਾਗ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਔਰ ਐਸਾ (-ਮੋਹੀ ਰਾਗੀ ਅਥਵਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ੀ) ਹੋਤਾ ਹੁਆ ਬਂਧਕੋ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਪਰਨ੍ਤੁ ਮੁਕ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ .
ਇਸਸੇ ਅਨੇਕਾਗ੍ਰਤਾਕੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗਪਨਾ ਸਿਦ੍ਧ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ..੨੪੩..
ਵਾ ਰਾਗਨੇ ਵਾ ਦ੍ਵੇਸ਼ਨੇ, ਤੋ ਵਿਵਿਧ ਬਾਂਧੇ ਕਰ੍ਮਨੇ. ੨੪੩.
੪੫੨ਪ੍ਰਵਚਨਸਾਰ[ ਭਗਵਾਨਸ਼੍ਰੀਕੁਂਦਕੁਂਦ-