ਯਥੈਕੇਸ਼ਾਮਪਿ ਬੀਜਾਨਾਂ ਭੂਮਿਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਪਤ੍ਤਿਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ, ਤਥੈਕਸ੍ਯਾਪਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਰਾਗਲਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਵੈਪਰੀਤ੍ਯਾਤ੍ਫਲਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ, ਕਾਰਣਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸ਼ਸ੍ਯਾਵਸ਼੍ਯਂਭਾਵਿਤ੍ਵਾਤ੍ .੨੫੫. ਗਤਮ੍ . ਇਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਾਥਾਸ਼ਟਕਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਾਤ੍ਰਾਪਾਤ੍ਰਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਰੋਤਿ . ਅਥ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰਭੂਤਵਸ੍ਤੁਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਤ੍ਫਲਵਿਸ਼ੇਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ — ਫਲਦਿ ਫਲਤਿ, ਫਲਂ ਦਦਾਤਿ . ਸ ਕਃ . ਰਾਗੋ ਰਾਗਃ . ਕਥਂਭੂਤਃ . ਪਸਤ੍ਥਭੂਦੋ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਭੂਤੋ ਦਾਨਪੂਜਾਦਿਰੂਪਃ . ਕਿਂ ਫਲਤਿ . ਵਿਵਰੀਦਂ ਵਿਪਰੀਤਮਨ੍ਯਾਦ੍ਰੁਸ਼ਂ ਭਿਨ੍ਨ- ਭਿਨ੍ਨਫਲਮ੍ . ਕੇਨ ਕਰਣਭੂਤੇਨ . ਵਤ੍ਥੁਵਿਸੇਸੇਣ ਜਘਨ੍ਯਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਕ੍ਰੁਸ਼੍ਟਭੇਦਭਿਨ੍ਨਪਾਤ੍ਰਭੂਤਵਸ੍ਤੁਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇਣ . ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਹੈ ਔਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿ ਗ੍ਰੁਹਸ੍ਥਕੇ ਮੁਨਿਯੋਗ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਪਰਿਣਤਿਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਨ ਹੋ ਸਕਨੇਸੇ ਅਸ਼ੁਭਵਂਚਨਾਰ੍ਥ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗ ਮੁਖ੍ਯ ਹੈ . ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿ ਗ੍ਰੁਹਸ੍ਥਕੇ ਅਸ਼ੁਭਸੇ ( – ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧ ਪਰਿਣਤਿਸੇ) ਛੂਟਨੇਕੇ ਲਿਯੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨ ਜੋ ਯਹ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗਕਾ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥ ਵਹ ਭੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾ ਹੀ ਮਨ੍ਦਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਮਂਦ ਆਲਮ੍ਬਨਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਪਰਿਣਤਿ ਬਦਲਕਰ ਸ਼ੁਭ ਪਰਿਣਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ਔਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਕੇ ਉਗ੍ਰ ਆਲਮ੍ਬਨਸੇ ਸ਼ੁਭਪਰਿਣਤਿ ਭੀ ਬਦਲਕਰ ਸ਼ੁਭਪਰਿਣਤਿ ਹੋ ਜਾਤੀ ਹੈ ..੨੫੪..
ਅਬ, ਐਸਾ ਸਿਦ੍ਧ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗਕੋ ਕਾਰਣਕੀ ਵਿਪਰੀਤਤਾਸੇ ਫਲਕੀ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਹੋਤੀ ਹੈ : —
ਅਨ੍ਵਯਾਰ੍ਥ : — [ਇਹ ਨਾਨਾਭੂਮਿਗਤਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਏਵ ] ਜੈਸੇ ਇਸ ਜਗਤਮੇਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਕੀ ਭੂਮਿਯੋਂਮੇਂ ਪੜੇ ਹੁਏ ਬੀਜ [ਸਸ੍ਯਕਾਲੇ ] ਧਾਨ੍ਯਕਾਲਮੇਂ ਵਿਪਰੀਤਰੂਪਸੇ ਫਲਤੇ ਹੈਂ, ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ [ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਭੂਤਃ ਰਾਗਃ ] ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਭੂਤ ਰਾਗ [ਵਸ੍ਤੁਵਿਸ਼ੇਸ਼ੇਣ ] ਵਸ੍ਤੁ – ਭੇਦਸੇ ( – ਪਾਤ੍ਰ ਭੇਦਸੇ) [ਵਿਪਰੀਤਂ ਫਲਤਿ ] ਵਿਪਰੀਤਰੂਪਸੇ ਫਲਤਾ ਹੈ ..੨੫੫..
ਟੀਕਾ : — ਜੈਸੇ ਬੀਜ ਜ੍ਯੋਂ ਕੇ ਤ੍ਯੋਂ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਭੂਮਿਕੀ ਵਿਪਰੀਤਤਾਸੇ ਨਿਸ਼੍ਪਤ੍ਤਿਕੀ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਹੋਤੀ ਹੈ, (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਅਚ੍ਛੀ ਭੂਮਿਮੇਂ ਉਸੀ ਬੀਜਕਾ ਅਚ੍ਛਾ ਅਨ੍ਨ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਖਰਾਬ ਭੂਮਿਮੇਂ ਵਹੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਯਾ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ), ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਰਾਗਸ੍ਵਰੂਪ ਸ਼ੁਭੋਪਯੋਗ ਜ੍ਯੋਂਕਾ ਤ੍ਯੋਂ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ ਪਾਤ੍ਰਕੀ ਵਿਪਰੀਤਤਾਸੇ ਫਲਕੀ ਵਿਪਰੀਤਤਾ ਹੋਤੀ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਕਾਰਣਕੇ ਭੇਦਸੇ ਕਾਰ੍ਯਕਾ ਭੇਦ ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵੀ (ਅਨਿਵਾਰ੍ਯ) ਹੈ ..੨੫੫..
ਨਿਸ਼੍ਪਤ੍ਤਿ ਵਿਪਰੀਤ ਹੋਯ ਭੂਮਿਵਿਸ਼ੇਸ਼ਥੀ ਜ੍ਯਮ ਬੀਜਨੇ. ੨੫੫.