ਯਤਃ ਸਕਲਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਵਾਚਕਸ੍ਯ ਸਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਃ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਤਦ੍ਵਾਚ੍ਯਸ੍ਯ ਸਕਲਸ੍ਯਾਪਿ ਸਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਯੁਗਪਦਨੁਸ੍ਯੂਤਤਦੁਭਯਜ੍ਞੇਯਾਕਾਰਤਯਾਧਿਸ਼੍ਠਾਨਭੂਤਸ੍ਯ ਸਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਸੂਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਤ੍ਵੇਨ, ਨਿਰੁਪਰਾਗੋਪਯੋਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਮਿਤਕਸ਼ਾਯਤ੍ਵੇਨ, ਬਹੁਸ਼ੋਭ੍ਯਸ੍ਤ- ਨਿਸ਼੍ਕਮ੍ਪੋਪਯੋਗਤ੍ਵਾਤ੍ਤਪੋਧਿਕਤ੍ਵੇਨ ਚ ਸੁਸ਼੍ਠੁ ਸਂਯਤੋਪਿ ਸਪ੍ਤਾਰ੍ਚਿਃਸਂਗਤਂ ਤੋਯਮਿਵਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿ- ਵਿਕਾਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਲੌਕਿਕਸਂਗਾਦਸਂਯਤ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਸਂਗਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੇਧ੍ਯ ਏਵ ..੨੬੮.. ਅਜਧਾਗਹਿਦਤ੍ਥਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਗਾਥਾਪਞ੍ਚਕਮ੍ . ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗਾਥਾਭਿਃ ਸ੍ਥਲਪਞ੍ਚਕੇਨ ਚਤੁਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਾਧਿਕਾਰੇ ਸਮੁਦਾਯਪਾਤਨਿਕਾ . ਤਦ੍ਯਥਾ — ਅਥ ਲੌਕਿਕਸਂਸਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ੇਧਯਤਿ — ਣਿਚ੍ਛਿਦਸੁਤ੍ਤਤ੍ਥਪਦੋ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਨਿ ਜ੍ਞਾਤਾਨਿ ਨਿਰ੍ਣੀਤਾਨ੍ਯਨੇਕਾਨ੍ਤਸ੍ਵਭਾਵਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਦਿਪਦਾਰ੍ਥਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਾਨਿ ਸੂਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਾਨਿ ਯੇਨ ਸ ਭਵਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ- ਸੂਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਃ, ਸਮਿਦਕਸਾਓ ਪਰਵਿਸ਼ਯੇ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਪਰਿਹਾਰੇਣ ਤਥਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਪਰਮੋਪਸ਼ਮਭਾਵਪਰਿਣਤਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮ- ਭਾਵਨਾਬਲੇਨ ਚ ਸ਼ਮਿਤਕਸ਼ਾਯਃ, ਤਵੋਧਿਗੋ ਚਾਵਿ ਅਨਸ਼ਨਾਦਿਬਹਿਰਙ੍ਗਤਪੋਬਲੇਨ ਤਥੈਵਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵ- ਭਾਵਨਾਵਿਸ਼ਯੇ ਪ੍ਰਤਪਨਾਦ੍ਵਿਜਯਨਾਚ੍ਚ ਤਪੋਧਿਕਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸਨ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਸਂਯਤਃ ਕਰ੍ਤਾ ਲੋਗਿਗਜਣਸਂਸਗ੍ਗਂ ਣ ਚਯਦਿ ਜਦਿ ਲੌਕਿਕਾਃ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾਚਾਰਿਣਸ੍ਤੇਸ਼ਾਂ ਸਂਸਰ੍ਗੋ ਲੌਕਿਕਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਤਂ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ ਯਦਿ ਚੇਤ੍ ਸਂਜਦੋ ਣ ਹਵਦਿ ਤਰ੍ਹਿ ਸਂਯਤੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ . ਅਯਮਤ੍ਰਾਰ੍ਥਃ — ਸ੍ਵਯਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਪਿ ਯਦ੍ਯਸਂਵ੍ਰੁਤਜਨਸਂਸਰ੍ਗਂ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦਾਤਿਪਰਿਚਯਾਦਗ੍ਨਿਸਙ੍ਗਤਂ ਜਲਮਿਵ ਵਿਕ੍ਰੁਤਿਭਾਵਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ..੨੬੮..
ਟੀਕਾ : — (੧) ਵਿਸ਼੍ਵਕੇ ਵਾਚਕ, ‘ਸਤ੍’ ਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਨ੍ ਐਸਾ ਜੋ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮ ਔਰ ਉਸ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇ ਵਾਚ੍ਯ ‘ਸਤ੍’ ਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲਾ ਐਸਾ ਜੋ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਵਿਸ਼੍ਵ ਉਨ ਦੋਨੋਂਕੇ ਜ੍ਞੇਯਾਕਾਰ ਅਪਨੇਮੇਂ ਯੁਗਪਤ੍ ਗੁਂਥ ਜਾਨੇਸੇ ( – ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਮੇਂ ਏਕ ਹੀ ਸਾਥ ਜ੍ਞਾਤ ਹੋਨੇਸੇ) ਉਨ ਦੋਨੋਂਕਾ ੧ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਨਭੂਤ — ਐਸਾ ‘ਸਤ੍’ ਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤ੍ਵਕਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਕਿਯਾ ਹੋਨੇਸੇ ‘ਜਿਸਨੇ ਸੂਤ੍ਰੋਂ ਔਰ ਅਰ੍ਥੋਂਕੇ ਪਦਕੋ ( – ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਨਕੋ) ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ ਐਸਾ’ ਹੋ, (੨) ਨਿਰੁਪਰਾਗ ਉਪਯੋਗਕੇ ਕਾਰਣ ‘ਜਿਸਨੇ ਕਸ਼ਾਯੋਂਕੋ ਸ਼ਮਿਤ ਕਿਯਾ ਹੈ ਐਸਾ’ ਹੋ, ਔਰ (੩) ਨਿਸ਼੍ਕਂਪ ਉਪਯੋਗਕਾ ੨ਬਹੁਸ਼ਃ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਨੇਸੇ ‘ਅਧਿਕ ਤਪਵਾਲਾ’ ਹੋ, — ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ (ਇਨ ਤੀਨ ਕਾਰਣੋਂਸੇ) ਜੋ ਜੀਵ ਭਲੀਭਾਁਤਿ ਸਂਯਤ ਹੋ, ਵਹ ਭੀ ਲੌਕਿਕ (ਜਨੋਂਕੇ) ਸਂਗਸੇ ਅਸਂਯਤ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਅਗ੍ਨਿਕੀ ਸਂਗਤਿਮੇਂ ਰਹੇ ਹੁਏ ਪਾਨੀਕੀ ਭਾਁਤਿ ਉਸੇ ਵਿਕਾਰ ਅਵਸ਼੍ਯਂਭਾਵੀ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਲੌਕਿਕ ਸਂਗ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਸ਼ੇਧ੍ਯ ਹੀ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜੋ ਜੀਵ ਸਂਯਤ ਹੋ, ਅਰ੍ਥਾਤ੍ (੧) ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋ ਔਰ ਉਸਕੇ ਵਾਚ੍ਯਰੂਪ ਸਮਸ੍ਤ ਪਦਾਰ੍ਥੋਂਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਿਯਾ ਹੋ, (੨) ਜਿਸਨੇ ਕਸ਼ਾਯੋਂਕੋ ਸ਼ਮਿਤ ਕਿਯਾ ਹੋ (੩) ਔਰ ਜੋ ਅਧਿਕ ਤਪਵਾਨ੍ ਹੋ, ਵਹ ਜੀਵ ਭੀ ਲੌਕਿਕਜਨਕੇ ਸਂਗਸੇ ਅਸਂਯਤ ਹੀ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਜੈਸੇ ਅਗ੍ਨਿਕੇ ਸਂਗਸੇ ਪਾਨੀਮੇਂ ਉਸ਼੍ਣਤਾਰੂਪ ਵਿਕਾਰ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਲੌਕਿਕਜਨਕੇ ਸਂਸਰ੍ਗਕੋ ਨ ਛੋੜਨੇਵਾਲੇ ਸਂਯਤਕੇ ਅਸਂਯਤਤਾਰੂਪ ਵਿਕਾਰ ਅਵਸ਼੍ਯ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਲੌਕਿਕ ਜਨੋਂਕਾ ਸਂਗ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਸੇ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯ ਹੀ ਹੈ ..੨੬੮.. ਪ੍ਰ. ੬੧
੧. ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਕੋ ਔਰ ਉਸਕੇ ਵਾਚ੍ਯਰੂਪ ਵਿਸ਼੍ਵਕੋ ਯੁਗਪਦ੍ ਜਾਨਨੇਕਾ ਹੈ ਇਸਲਿਯੇ ਉਸ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਕੋ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਕਾ ਤਥਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਾ ਅਧਿਸ਼੍ਠਾਨ – ਆਧਾਰ ਕਹਾ ਗਯਾ ਹੈ . ਸਂਯਤ ਜੀਵਕੋ ਐਸੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਰੁਤਤ੍ਤ੍ਵਕਾ ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਹੋਤਾ ਹੈ .੨. ਬਹੁਸ਼ਃ = (੧) ਬਹੁਤ; ਖੂਬ (੨) ਬਾਰਂਬਾਰ .