ஸ்வபரவிகல்பாந்தஃபாதி ப்ரேக்ஷத ஏவ . தஸ்ய கல்வமூர்தேஷு தர்மாதர்மாதிஷு, மூர்தேஷ்வப்யதீந்த்ரியேஷு பரமாண்வாதிஷு, த்ரவ்யப்ரச்சந்நேஷு காலாதிஷு, க்ஷேத்ரப்ரச்சந்நேஷ்வலோகாகாஶப்ரதேஶாதிஷு, காலப்ரச்சந்நேஷ்வ- ஸாஂப்ரதிகபர்யாயேஷு, பாவப்ரச்சந்நேஷு ஸ்தூலபர்யாயாந்தர்லீநஸூக்ஷ்மபர்யாயேஷு ஸர்வேஷ்வபி ஸ்வபரவ்யவஸ்தா- வ்யவஸ்திதேஷ்வஸ்தி த்ரஷ்ட்ருத்வஂ, ப்ரத்யக்ஷத்வாத் . ப்ரத்யக்ஷஂ ஹி ஜ்ஞாநமுத்பிந்நாநந்தஶுத்திஸந்நிதாநமநாதி- ஸித்தசைதந்யஸாமாந்யஸஂபந்தமேகமேவாக்ஷநாமாநமாத்மாநஂ ப்ரதி நியதமிதராஂ ஸாமக்ரீமம்ருகயமாண- மநந்தஶக்திஸத்பாவதோநந்ததாமுபகதஂ தஹநஸ்யேவ தாஹ்யாகாராணாஂ ஜ்ஞாநஸ்ய ஜ்ஞேயாகாராணாமந- ர்பூதாஃ ப்ரதிஸமயப்ரவர்தமாநஷட்ப்ரகாரப்ரவ்ருத்திஹாநிரூபா அர்தபர்யாயா பாவப்ரச்சந்நா பண்யந்தே . ஸயலஂ தத்பூர்வோக்தஂ ஸமஸ்தஂ ஜ்ஞேயஂ த்விதா பவதி . கதமிதி சேத் . ஸகஂ ச இதரஂ கிமபி யதாஸஂபவஂ ஸ்வத்ரவ்யகதஂ இதரத்பரத்ரவ்யகதஂ ச . ததுபயஂ யதஃ காரணாஜ்ஜாநாதி தேந காரணேந தஂ ணாணஂ தத்பூர்வோக்தஜ்ஞாநஂ ஹவதி பவதி . கதஂபூதம் . பச்சக்கஂ ப்ரத்யக்ஷமிதி . அத்ராஹஂ ஶிஷ்யஃ — ஜ்ஞாநப்ரபஞ்சாதிகாரஃ பூர்வமேவ கதஃ, அஸ்மிந் ஸுகப்ரபஞ்சாதிகாரே ஸுகமேவ கதநீயமிதி . பரிஹாரமாஹ — யததீந்த்ரியஂ ஜ்ஞாநஂ பூர்வஂ பணிதஂ ததேவாபேதநயேந ஸுகஂ பவதீதி ஜ்ஞாபநார்தஂ, அதவா ஜ்ஞாநஸ்ய முக்யவ்ருத்த்யா தத்ர ஹேயோபாதேயசிந்தா நாஸ்தீதி ஜ்ஞாபநார்தஂ வா . ஏவமதீந்த்ரியஜ்ஞாநமுபாதேயமிதி ஹை . அமூர்த தர்மாஸ்திகாய, அதர்மாஸ்திகாய இத்யாதி, மூர்த பதார்தோஂமேஂ பீ அதீந்த்ரிய பரமாணு இத்யாதி, ததா த்ரவ்யமேஂ ப்ரச்சந்ந கால இத்யாதி (-த்ரவ்ய அபேக்ஷாஸே குப்த ஐஸே ஜோ கால தர்மாஸ்திகாய வகைரஹ), க்ஷேத்ரமேஂ ப்ரச்சந்ந அலோகாகாஶகே ப்ரதேஶ இத்யாதி, காலமேஂ ப்ரச்சந்ந ௧அஸாம்ப்ரதிக (அதீத -அநாகத) பர்யாயேஂ ததா பாவ -ப்ரச்சந்ந ஸ்தூல பர்யாயோஂமேஂ ௨அந்தர்லீந ஸூக்ஷ்ம பர்யாயேஂ ஹைஂ, உந ஸபகா — ஜோ கி ஸ்வ ஔர பரகே பேதஸே விபக்த ஹைஂ உநகா வாஸ்தவமேஂ உஸ அதீந்த்ரிய ஜ்ஞாநகே த்ருஷ்டாபந ஹை; (அர்தாத் உந ஸபகோ வஹ அதீந்த்ரிய ஜ்ஞாந தேகதா ஹை) க்யோஂகி வஹ (அதீந்த்ரிய ஜ்ஞாந) ப்ரத்யக்ஷ ஹை . ஜிஸே அநந்த ஶுத்திகா ஸத்பாவ ப்ரகட ஹுஆ ஹை, ஐஸே சைதந்யஸாமாந்யகே ஸாத அநாதிஸித்த ஸம்பந்தவாலே ஏக ஹீ ஆத்மாகே த்வாரா ஸீதா ப்ரவ்ருத்தி கரதா ஹை), ஜோ (இந்த்ரியாதிக) அந்ய ஸாமக்ரீகோ நஹீஂ டூடதா ஔர ஜோ அநந்தஶக்திகே ஸத்பாவகே காரண அநந்ததாகோ (-பேஹததாகோ) ப்ராப்த ஹை, ஐஸே உஸ ப்ரத்யக்ஷ ஜ்ஞாநகோ — ஜைஸே தாஹ்யாகார தஹநகா அதிக்ரமண நஹீஂ கரதே உஸீப்ரகார ஜ்ஞேயாகார ஜ்ஞாநகா ௪அதிக்ரம (உல்லஂகந) ந கரநேஸே — யதோக்த ப்ரபாவகா அநுபவ கரதே ஹுஏ (-உபர்யுக்த பதார்தோஂகோ ஜாநதே ஹுஏ) கௌந ரோக
ப்ரத்யக்ஷ ஜ்ஞாந அக்ஷ அர்தாத் ஆத்மாகே த்வாரா ஹீ ஜாநதா ஹை .)
௯௪ப்ரவசநஸார[ பகவாநஶ்ரீகுஂதகுஂத-
௩‘அக்ஷ’ நாமக ஆத்மாகே ப்ரதி ஜோ நியத ஹை (அர்தாத் ஜோ ஜ்ஞாந ஆத்மாகே ஸாத ஹீ லகா ஹுஆ ஹை —
௧. அஸாஂப்ரதிக = அதாத்காலிக ; வர்தமாநகாலீந நஹி ஐஸா; அதீத – அநாகத.
௨. அந்தர்லீந = அந்தர லீந ஹுஏ; அந்தர்மக்ந .
௩. அக்ஷ = ஆத்மாகா நாம ‘அக்ஷ’ பீ ஹை . (இந்த்ரியஜ்ஞாந அக்ஷ = அர்தாத் இந்த்ரியோஂகே த்வாரா ஜாநதா ஹை; அதீந்த்ரிய
௪. ஜ்ஞேயாகார ஜ்ஞாநகோ பார நஹீஂ கர ஸகதே — ஜ்ஞாநகீ ஹத பாஹர ஜா நஹீஂ ஸகதே, ஜ்ஞாநமேஂ ஜாந ஹீ லேதே ஹை .