யேஷாஂ ஜீவதவஸ்தாநி ஹதகாநீந்த்ரியாணி, ந நாம தேஷாமுபாதிப்ரத்யயஂ துஃகம், கிஂது ஸ்வாபாவிகமேவ, விஷயேஷு ரதேரவலோகநாத் . அவலோக்யதே ஹி தேஷாஂ ஸ்தம்பேரமஸ்ய கரேணுகுட்டநீகாத்ர- ஸ்பர்ஶ இவ, ஸப ரஸ்ய படிஶாமிஷஸ்வாத இவ, இந்திரஸ்ய ஸஂகோசஸஂமுகாரவிந்தாமோத இவ, பதஂகஸ்ய ப்ரதீபார்சீரூப இவ, குரஂகஸ்ய ம்ருகயுகேயஸ்வர இவ, துர்நிவாரேந்த்ரியவேதநாவஶீக்ருதாநாமாஸந்நநிபாதேஷ்வபி விஷயேஷ்வபிபாதஃ . யதி புநர்ந தேஷாஂ துஃகஂ ஸ்வாபாவிகமப்யுபகம்யேத ததோபஶாந்தஶீதஜ்வரஸ்ய ஸஂஸ்வேதநமிவ, ப்ரஹீணதாஹஜ்வரஸ்யாரநாலபரிஷேக இவ, நிவ்ருத்தநேத்ரஸஂரம்பஸ்ய ச வடாசூர்ணாவசூர்ணநமிவ, விநஷ்டகர்ணஶூலஸ்ய பஸ்தமூத்ரபூரணமிவ, ரூடவ்ரணஸ்யாலேபநதாநமிவ, விஷயவ்யாபாரோ ந த்ருஶ்யேத . த்ருஶ்யதே சாஸௌ . ததஃ ஸ்வபாவபூததுஃகயோகிந ஏவ ஜீவதிந்த்ரியாஃ பரோக்ஷஜ்ஞாநிநஃ ..௬௪.. கஸ்மாதிதி சேத் . பஞ்சேந்த்ரியவிஷயேஷு ரதேரவலோகநாத் . ஜஇ தஂ ண ஸப்பாவஂ யதி தத்துஃகஂ ஸ்வபாவேந நாஸ்தி ஹி ஸ்பு டஂ வாவாரோ ணத்தி விஸயத்தஂ தர்ஹி விஷயார்தஂ வ்யாபாரோ நாஸ்தி ந கடதே . வ்யாதிஸ்தாநாமௌஷதேஷ்விவ

டீகா : — ஜிநகீ ஹத (நிக்ருஷ்ட, நிஂத்ய) இந்த்ரியா஁ ஜீவித (-வித்யமாந) ஹைஂ, உந்ஹேஂ உபாதிகே காரண (பாஹ்ய ஸஂயோகோஂகே காரண, ஔபாதிக) துஃக நஹீஂ ஹை கிந்து ஸ்வாபாவிக ஹீ ஹை, க்யோஂகி உநகீ விஷயோஂமேஂ ரதி தேகீ ஜாதீ ஹை . ஜைஸே – ஹாதீ ஹதிநீரூபீ குட்டநீகே ஶரீர- ஸ்பர்ஶகீ ஓர, மசலீ பஂஸீமேஂ ப஁ஸே ஹுஏ மாஂஸகே ஸ்வாதகீ ஓர, ப்ரமர பந்த ஹோ ஜாநேவாலே கமலகே கஂதகீ ஓர, பதஂகா தீபககீ ஜ்யோதிகே ரூபகீ ஓர ஔர ஹிரந ஶிகாரீகே ஸஂகீதகே ஸ்வரகீ ஓர தௌ஡தே ஹுஏ திகாஈ தேதே ஹைஂ உஸீப்ரகார – துர்நிவார இந்த்ரியவேதநாகே வஶீபூத ஹோதே ஹுஏ வே யத்யபி விஷயோஂகா நாஶ அதி நிகட ஹை (அர்தாத் விஷய க்ஷணிக ஹைஂ) ததாபி, விஷயோஂகீ ஓர தௌ஡தே திகாஈ தேதே ஹைஂ . ஔர யதி ‘உநகா துஃக ஸ்வாபாவிக ஹை’ ஐஸா ஸ்வீகார ந கியா ஜாயே தோ ஜைஸே — ஜிஸகா ஶீதஜ்வர உபஶாஂத ஹோ கயா ஹை, வஹ பஸீநா ஆநேகே லியே உபசார கரதா ததா ஜிஸகா தாஹஜ்வர உதர கயா ஹை வஹ கா஁ஜீஸே ஶரீரகே தாபகோ உதாரதா ததா ஜிஸகீ ஆ஁கோஂகா துஃக தூர ஹோ கயா ஹை வஹ வடாசூர்ண (-ஶஂக இத்யாதிகா சூர்ண) ஆ஁ஜதா ததா ஜிஸகா கர்ணஶூல நஷ்ட ஹோ கயா ஹோ வஹ காநமேஂ பி ர பகரேகா மூத்ர டாலதா திகாஈ நஹீஂ தேதா ஔர ஜிஸகா காவ பர ஜாதா ஹை வஹ பி ர லேப கரதா திகாஈ நஹீஂ தேதா — இஸீப்ரகார உநகே விஷய வ்யாபார தேகநேமேஂ நஹீஂ ஆநா சாஹியே; கிந்து உநகே வஹ (விஷயப்ரவ்ருத்தி) தோ தேகீ ஜாதீ ஹை . இஸஸே (ஸித்த ஹுஆ கி) ஜிநகே இந்த்ரியா஁ ஜீவித ஹைஂ ஐஸே பரோக்ஷஜ்ஞாநியோஂகே துஃக ஸ்வாபாவிக ஹீ ஹை .

பாவார்த : — பரோக்ஷஜ்ஞாநியோஂகே ஸ்வபாவஸே ஹீ துஃக ஹை, க்யோஂகி உநகே விஷயோஂமேஂ ரதி வர்ததீ ஹை; கபீ -கபீ தோ வே, அஸஹ்ய த்ருஷ்ணாகீ தாஹஸே (-தீவ்ர இச்சாரூபீ துஃககே காரண)

௧௧௨ப்ரவசநஸார[ பகவாநஶ்ரீகுஂதகுஂத-