யதஃ ஸகலஸ்யாபி விஶ்வவாசகஸ்ய ஸல்லக்ஷ்மணஃ ஶப்தப்ரஹ்மணஸ்தத்வாச்யஸ்ய ஸகலஸ்யாபி ஸல்லக்ஷ்மணோ விஶ்வஸ்ய ச யுகபதநுஸ்யூதததுபயஜ்ஞேயாகாரதயாதிஷ்டாநபூதஸ்ய ஸல்லக்ஷ்மணோ ஜ்ஞாத்ருதத்த்வஸ்ய நிஶ்சயநாந்நிஶ்சிதஸூத்ரார்தபதத்வேந, நிருபராகோபயோகத்வாத் ஸமிதகஷாயத்வேந, பஹுஶோப்யஸ்த- நிஷ்கம்போபயோகத்வாத்தபோதிகத்வேந ச ஸுஷ்டு ஸஂயதோபி ஸப்தார்சிஃஸஂகதஂ தோயமிவாவஶ்யம்பாவி- விகாரத்வாத் லௌகிகஸஂகாதஸஂயத ஏவ ஸ்யாத், ததஸ்தத்ஸஂகஃ ஸர்வதா ப்ரதிஷேத்ய ஏவ ..௨௬௮.. அஜதாகஹிதத்தா’ இத்யாதி காதாபஞ்சகம் . ஏவஂ த்வாத்ரிஂஶத்காதாபிஃ ஸ்தலபஞ்சகேந சதுர்தாந்தராதிகாரே ஸமுதாயபாதநிகா . தத்யதா — அத லௌகிகஸஂஸர்கஂ ப்ரதிஷேதயதி — ணிச்சிதஸுத்தத்தபதோ நிஶ்சிதாநி ஜ்ஞாதாநி நிர்ணீதாந்யநேகாந்தஸ்வபாவநிஜஶுத்தாத்மாதிபதார்தப்ரதிபாதகாநி ஸூத்ரார்தபதாநி யேந ஸ பவதி நிஶ்சித- ஸூத்ரார்தபதஃ, ஸமிதகஸாஓ பரவிஷயே க்ரோதாதிபரிஹாரேண ததாப்யந்தரே பரமோபஶமபாவபரிணதநிஜஶுத்தாத்ம- பாவநாபலேந ச ஶமிதகஷாயஃ, தவோதிகோ சாவி அநஶநாதிபஹிரங்கதபோபலேந ததைவாப்யந்தரே ஶுத்தாத்மதத்த்வ- பாவநாவிஷயே ப்ரதபநாத்விஜயநாச்ச தபோதிகஶ்சாபி ஸந் ஸ்வயஂ ஸஂயதஃ கர்தா லோகிகஜணஸஂஸக்கஂ ண சயதி ஜதி லௌகிகாஃ ஸ்வேச்சாசாரிணஸ்தேஷாஂ ஸஂஸர்கோ லௌகிகஸஂஸர்கஸ்தஂ ந த்யஜதி யதி சேத் ஸஂஜதோ ண ஹவதி தர்ஹி ஸஂயதோ ந பவதீதி . அயமத்ரார்தஃ — ஸ்வயஂ பாவிதாத்மாபி யத்யஸஂவ்ருதஜநஸஂஸர்கஂ ந த்யஜதி ததாதிபரிசயாதக்நிஸங்கதஂ ஜலமிவ விக்ருதிபாவஂ கச்சதீதி ..௨௬௮..
டீகா : — (௧) விஶ்வகே வாசக, ‘ஸத்’ லக்ஷணவாந் ஐஸா ஜோ ஶப்தப்ரஹ்ம ஔர உஸ ஶப்தப்ரஹ்மகே வாச்ய ‘ஸத்’ லக்ஷணவாலா ஐஸா ஜோ ஸம்பூர்ண விஶ்வ உந தோநோஂகே ஜ்ஞேயாகார அபநேமேஂ யுகபத் குஂத ஜாநேஸே ( – ஜ்ஞாத்ருதத்த்வமேஂ ஏக ஹீ ஸாத ஜ்ஞாத ஹோநேஸே) உந தோநோஂகா ௧அதிஷ்டாநபூத — ஐஸா ‘ஸத்’ லக்ஷணவாலே ஜ்ஞாத்ருத்வகா நிஶ்சய கியா ஹோநேஸே ‘ஜிஸநே ஸூத்ரோஂ ஔர அர்தோஂகே பதகோ ( – அதிஷ்டாநகோ) நிஶ்சித கியா ஹை ஐஸா’ ஹோ, (௨) நிருபராக உபயோககே காரண ‘ஜிஸநே கஷாயோஂகோ ஶமித கியா ஹை ஐஸா’ ஹோ, ஔர (௩) நிஷ்கஂப உபயோககா ௨பஹுஶஃ அப்யாஸ கரநேஸே ‘அதிக தபவாலா’ ஹோ, — இஸப்ரகார (இந தீந காரணோஂஸே) ஜோ ஜீவ பலீபாதி ஸஂயத ஹோ, வஹ பீ லௌகிக (ஜநோஂகே) ஸஂகஸே அஸஂயத ஹீ ஹோதா ஹை, க்யோஂகி அக்நிகீ ஸஂகதிமேஂ ரஹே ஹுஏ பாநீகீ பாதி உஸே விகார அவஶ்யஂபாவீ ஹை . இஸலியே லௌகிக ஸஂக ஸர்வதா நிஷேத்ய ஹீ ஹை .
பாவார்த : — ஜோ ஜீவ ஸஂயத ஹோ, அர்தாத் (௧) ஜிஸநே ஶப்தப்ரஹ்மகோ ஔர உஸகே வாச்யரூப ஸமஸ்த பதார்தோஂகோ ஜாநநேவாலே ஜ்ஞாத்ருதத்த்வகா நிர்ணய கியா ஹோ, (௨) ஜிஸநே கஷாயோஂகோ ஶமித கியா ஹோ (௩) ஔர ஜோ அதிக தபவாந் ஹோ, வஹ ஜீவ பீ லௌகிகஜநகே ஸஂகஸே அஸஂயத ஹீ ஹோதா ஹை; க்யோஂகி ஜைஸே அக்நிகே ஸஂகஸே பாநீமேஂ உஷ்ணதாரூப விகார அவஶ்ய ஹோதா ஹை, உஸீப்ரகார லௌகிகஜநகே ஸஂஸர்ககோ ந சோநேவாலே ஸஂயதகே அஸஂயததாரூப விகார அவஶ்ய ஹோதா ஹை . இஸலியே லௌகிக ஜநோஂகா ஸஂக ஸர்வப்ரகாரஸே த்யாஜ்ய ஹீ ஹை ..௨௬௮.. ப்ர. ௬௧
௧. ஜ்ஞாத்ருதத்த்வகா ஸ்வபாவ ஶப்தப்ரஹ்மகோ ஔர உஸகே வாச்யரூப விஶ்வகோ யுகபத் ஜாநநேகா ஹை இஸலியே உஸ அபேக்ஷா ஜ்ஞாத்ருதத்த்வகோ ஶப்தப்ரஹ்மகா ததா விஶ்வகா அதிஷ்டாந – ஆதார கஹா கயா ஹை . ஸஂயத ஜீவகோ ஐஸே ஜ்ஞாத்ருதத்த்வகா நிஶ்சய ஹோதா ஹை .௨. பஹுஶஃ = (௧) பஹுத; கூப (௨) பாரஂபார .