యో హి నామ శుద్ధద్రవ్యనిరూపణాత్మకనిశ్చయనయనిరపేక్షోశుద్ధద్రవ్యనిరూపణాత్మక- వ్యవహారనయోపజనితమోహః సన్ అహమిదం మమేదమిత్యాత్మాత్మీయత్వేన దేహద్రవిణాదౌ పరద్రవ్యే మమత్వం న జహాతి స ఖలు శుద్ధాత్మపరిణతిరూపం శ్రామణ్యాఖ్యం మార్గం దూరాదపహాయాశుద్ధాత్మపరిణతి- రూపమున్మార్గమేవ ప్రతిపద్యతే . అతోవధార్యతే అశుద్ధనయాదశుద్ధాత్మలాభ ఏవ ..౧౯౦.. కరోతి భుఙ్క్తే చేత్యశుద్ధద్రవ్యనిరూపణాత్మకాసద్భూతవ్యవహారనయో భణ్యతే . ఇదం నయద్వయం తావదస్తి . కింత్వత్ర నిశ్చయనయ ఉపాదేయః, న చాసద్భూతవ్యవహారః . నను రాగాదీనాత్మా కరోతి భుఙ్క్తే చేత్యేవంలక్షణో నిశ్చయనయో వ్యాఖ్యాతః స కథముపాదేయో భవతి . పరిహారమాహ --రాగదీనేవాత్మా కరోతి, న చ ద్రవ్యకర్మ, రాగాదయ ఏవ బన్ధకారణమితి యదా జానాతి జీవస్తదా రాగద్వేషాదివికల్పజాలత్యాగేన రాగాదివినాశార్థం నిజ- శుద్ధాత్మానం భావయతి . తతశ్చ రాగాదివినాశో భవతి . రాగాదివినాశే చాత్మా శుద్ధో భవతి . తతః పరంపరయా శుద్ధాత్మసాధకత్వాదయమశుద్ధనయోప్యుపచారేణ శుద్ధనయో భణ్యతే, నిశ్చయనయో భణ్యతే, తథైవోపాదేయో భణ్యతే ఇత్యభిప్రాయః ..౧౮౯.. ఏవమాత్మా స్వపరిణామానామేవ కర్తా, న చ ద్రవ్యకర్మణామితి కథన- ముఖ్యతయా గాథాసప్తకేన షష్ఠస్థలం గతమ్ . ఇతి ‘అరసమరూవం’ ఇత్యాదిగాథాత్రయేణ పూర్వం శుద్ధాత్మవ్యాఖ్యానే కృతే సతి శిష్యేణ యదుక్తమమూర్తస్యాత్మనో మూర్తకర్మణా సహ కథం బన్ధో భవతీతి తత్పరిహారార్థం నయ- విభాగేన బన్ధసమర్థనముఖ్యతయైకోనవింశతిగాథాభిః స్థలషట్కేన తృతీయవిశేషాన్తరాఘికారః సమాప్తః . అతః పరం ద్వాదశగాథాపర్యన్తం చతుర్భిః స్థలైః శుద్ధాత్మానుభూతిలక్షణావిశేషభేదభావనారూపచూలికావ్యాఖ్యానం
అన్వయార్థ : — [యః తు ] జో [దేహద్రవిణేషు ] దేహ – ధనాదికమేం [అహం మమ ఇదమ్ ] ‘మైం యహ హూఁ ఔర యహ మేరా హై’ [ఇతి మమతాం ] ఐసీ మమతాకో [న త్యజతి ] నహీం ఛోడతా, [సః ] వహ [శ్రామణ్యం త్యక్త్వా ] శ్రమణతాకో ఛోడకర [ఉన్మార్గ ప్రతిపన్నః భవతి ] ఉన్మార్గకా ఆశ్రయ లేతా హై ..౧౯౦..
టీకా : — జో ఆత్మా శుద్ధద్రవ్యకే నిరూపణస్వరూప ౧నిశ్చయనయసే నిరపేక్ష రహకర అశుద్ధద్రవ్యకే నిరూపణస్వరూప వ్యవహారనయసే జిసే మోహ ఉత్పన్న హుఆ హై ఐసా వర్తతా హుఆ ‘మైం యహ హూఁ ఔర యహ మేరా హై’ ఇసప్రకార ౨ఆత్మీయతాసే దేహ ధనాదిక పరద్రవ్యమేం మమత్వ నహీం ఛోడతా వహ ఆత్మా వాస్తవమేం శుద్ధాత్మపరిణతిరూప శ్రామణ్యనామక మార్గకో దూరసే ఛోడకర అశుద్ధాత్మపరిణతిరూప ఉన్మార్గకా హీ ఆశ్రయ లేతా హై . ఇససే నిశ్చిత హోతా హై కి అశుద్ధనయసే అశుద్ధాత్మాకీ హీ ప్రాప్తి హోతీ హై ..౧౯౦..
౩౫౨ప్రవచనసార[ భగవానశ్రీకుందకుంద-
౧. నిశ్చయనయసే నిరపేక్ష = నిశ్చయనయకే ప్రతి ఉపేక్షావాన్; ఉసే న గిననే – మాననేవాలా .
౨. ఆత్మీయతాసే = నిజరూపసే (అజ్ఞానీ జీవ శరీర, ధన ఇత్యాది పరద్రవ్యకో అపనా మానకర ఉసమేం మమత్వ కరతా హై .)