ఆత్మనో హి శుద్ధ ఆత్మైవ సదహేతుకత్వేనానాద్యనన్తత్వాత్ స్వతఃసిద్ధత్వాచ్చ ధ్రువో, న కించనాప్యన్యత్ . శుద్ధత్వం చాత్మనః పరద్రవ్యవిభాగేన స్వధర్మావిభాగేన చైకత్వాత్ . తచ్చ జ్ఞానాత్మక- త్వాద్దర్శనభూతత్వాదతీన్ద్రియమహార్థత్వాదచలత్వాదనాలమ్బత్వాచ్చ . తత్ర జ్ఞానమేవాత్మని బిభ్రతః స్వయం దర్శనభూతస్య చాతన్మయపరద్రవ్యవిభాగేన స్వధర్మావిభాగేన చాస్త్యేకత్వమ్ . తథా ప్రతినియతస్పర్శరస- గన్ధవర్ణగుణశబ్దపర్యాయగ్రాహీణ్యనేకానీన్ద్రియాణ్యతిక్రమ్య సర్వస్పర్శరసగన్ధవర్ణగుణశబ్దపర్యాయగ్రాహక- స్యైకస్య సతో మహతోర్థస్యేన్ద్రియాత్మకపరద్రవ్యవిభాగేన స్పర్శాదిగ్రహణాత్మకస్వధర్మావిభాగేన స్వాత్మానుభూతిలక్షణనిశ్చయనయబలేన పూర్వమపహాయ నిరాకృత్య . పశ్చాత్ కిం కరోతి . ణాణమహమేక్కో జ్ఞానమహమేకః, సకలవిమలకేవలజ్ఞానమేవాహం భావకర్మద్రవ్యకర్మనోకర్మరహితత్వేనైకశ్చ . ఇది జో ఝాయది ఇత్యనేన ప్రకారేణ యోసౌ ధ్యాయతి చిన్తయతి భావయతి . క్క . ఝాణే నిజశుద్ధాత్మధ్యానే స్థితః సో అప్పాణం హవది ఝాదా స ఆత్మానం భవతి ధ్యాతా . స చిదానన్దైకస్వభావపరమాత్మానం ధ్యాతా భవతీతి . తతశ్చ పరమాత్మధ్యానాత్తాదృశమేవ పరమాత్మానం లభతే . తదపి కస్మాత్ . ఉపాదానకారణసద్దశం కార్యమితి వచనాత్ . తతో జ్ఞాయతే శుద్ధనయాచ్ఛుద్ధాత్మలాభ ఇతి ..౧౯౧.. అథ ధ్రువత్వాచ్ఛుద్ధాత్మానమేవ భావయేహమితి విచారయతి — ‘మణ్ణే’ ఇత్యాదిపదఖణ్డనారూపేణ వ్యాఖ్యానం క్రియతే — మణ్ణే మన్యే ధ్యాయామి సర్వప్రకారో-
టీకా : — శుద్ధాత్మా ౧సత్ ఔర ౨అహేతుక హోనేసే అనాది – అనన్త ఔర స్వతఃసిద్ధ హై, ఇసలియే ఆత్మాకే శుద్ధాత్మా హీ ధ్రువ హై, (ఉసకే) దూసరా కుఛ భీ ధ్రువ నహీం హై . ఆత్మా శుద్ధ ఇసలియే హై కి ఉసే పరద్రవ్యసే విభాగ (భిన్నత్వ) ఔర స్వధర్మసే అవిభాగ హై ఇసలియే ఏకత్వ హై . వహ ఏకత్వ ఆత్మాకే (౧) జ్ఞానాత్మకపనేకే కారణ, (౨) దర్శనభూతపనేకే కారణ, (౩) అతీన్ద్రియ మహా పదార్థపనేకే కారణ, (౪) అచలపనేకే కారణ, ఔర (౫) నిరాలమ్బపనేకే కారణ హై .
ఇనమేంసే (౧ – ౨) జో జ్ఞానకో హీ అపనేమేం ధారణ కర రఖతా హై ఔర జో స్వయం దర్శనభూత హై ఐసే ఆత్మాకా అతన్మయ (జ్ఞాన – దర్శన రహిత ఐసా) పరద్రవ్యసే భిన్నత్వ హై ఔర స్వధర్మసే అభిన్నత్వ హై, ఇసలియే ఉసకే ఏకత్వ హై; (౩) ఔర జో ప్రతినిశ్చిత స్పర్శ – రస – గంధ – వర్ణరూప గుణ తథా శబ్దరూప పర్యాయకో గ్రహణ కరనేవాలీ అనేక ఇన్ద్రియోంకా అతిక్రమ (ఉల్లంఘన) కరకే, సమస్త స్పర్శ – రస – గంధ – వర్ణరూప గుణోం ఔర శబ్దరూప పర్యాయకో గ్రహణ కరనేవాలా ఏక సత్ మహా పదార్థ హై, ఐసే ఆత్మాకా ఇన్ద్రియాత్మక పరద్రవ్యసే విభాగ హై, ఔర స్పర్శాదికే గ్రహణస్వరూప (జ్ఞానస్వరూప) స్వధర్మసే అవిభాగ హై, ఇసలియే ఉసకే ఏకత్వ హై, (౪) ఔర క్షణవినాశరూపసే ప్రవర్తమాన జ్ఞేయపర్యాయోంకో (ప్రతిక్షణ నష్ట హోనేవాలీ జ్ఞాతవ్య పర్యాయోంకో) గ్రహణ కరనే ఔర ఛోడనేకా
౧. సత్ = విద్యమాన; అస్తిత్వవాలా; హోనేవాలా .
౨. అహేతుక = జిసకా కోఈ కారణ నహీం హై ఐసా; అకారణ .
౩. ప్రతినిశ్చిత = ప్రతినియత . (ప్రత్యేక ఇన్ద్రియ అపనే – అపనే నియత విషయకో గ్రహణ కరతీ హై; జైసే చక్షు వర్ణకో గ్రహణ కరతీ హై .)