చాస్త్యేకత్వమ్ . తథా క్షణక్షయప్రవృత్తపరిచ్ఛేద్యపర్యాయగ్రహణమోక్షణాభావేనాచలస్య పరిచ్ఛేద్యపర్యాయాత్మక- పరద్రవ్యవిభాగేన తత్ప్రత్యయపరిచ్ఛేదాత్మక స్వధర్మావిభాగేన చాస్త్యేక త్వమ్ . తథా నిత్యప్రవృత్తపరిచ్ఛేద్య- ద్రవ్యాలమ్బనాభావేనానాలమ్బస్య పరిచ్ఛేద్యపరద్రవ్యవిభాగేన తత్ప్రత్యయపరిచ్ఛేదాత్మకస్వధర్మావిభాగేన చాస్త్యేకత్వమ్ . ఏవం శుద్ధ ఆత్మా, చిన్మాత్రశుద్ధనయస్య తావన్మాత్రనిరూపణాత్మకత్వాత్ . అయమేక ఏవ చ ధ్రువత్వాదుపలబ్ధవ్యః . కిమన్యైరధ్వనీనాంగసంగచ్ఛమానానేకమార్గపాదపచ్ఛాయాస్థానీయైరధ్రువైః ..౧౯౨.. పాదేయత్వేన భావయే . స కః . అహం అహం కర్తా . కం కర్మతాపన్నమ్ . అప్పగం సహజపరమాహ్నా----- దైకలక్షణనిజాత్మానమ్ . కింవిశిష్టమ్ . సుద్ధం రాగాదిసమస్తవిభావరహితమ్ . పునరపి కింవిశిష్టమ్ . ధువం టఙ్కోత్కీర్ణజ్ఞాయకైకస్వభావత్వేన ధ్రువమవినశ్వరమ్ . పునరపి కథంభూతమ్ . ఏవం ణాణప్పాణం దంసణభూదం ఏవం బహువిధపూర్వోక్తప్రకారేణాఖణ్డైకజ్ఞానదర్శనాత్మకమ్ . పునశ్చ కింరూపమ్ . అదిందియం అతీన్ద్రియం, మూర్తవినశ్వరా- నేకేన్ద్రియరహితత్వేనామూర్తావినశ్వరేకాతీన్ద్రియస్వభావమ్ . పునశ్చ కీద్రశమ్ . మహత్థం మోక్షలక్షణమహాపురుషార్థ- సాధకత్వాన్మహార్థమ్ . పునరపి కింస్వభావమ్ . అచలం అతిచపలచఞ్చలమనోవాక్కాయవ్యాపారరహితత్వేన స్వస్వరూపే నిశ్చలం స్థిరమ్ . పునరపి కింవిశిష్టమ్ . అణాలంబం స్వాధీనద్రవ్యత్వేన సాలమ్బనం భరితావస్థమపి సమస్తపరాధీనపరద్రవ్యాలమ్బనరహితత్వేన నిరాలమ్బనమిత్యర్థః ..౧౯౨.. అథాత్మనః పృథగ్భూతం దేహాదికమ-అథాత్మనః పృథగ్భూతం దేహాదికమ- అభావ హోనేసే జో అచల హై ఐసే ఆత్మాకో జ్ఞేయపర్యాయస్వరూప పరద్రవ్యసే విభాగ హై ఔర నిత్యరూపసే ప్రవర్తమాన (శాశ్వత ఐసా) జ్ఞేయద్రవ్యోంకే ఆలమ్బనకా అభావ హోనేసే జో నిరాలమ్బ హై ఐసే ఆత్మాకా జ్ఞేయ పరద్రవ్యోంసే విభాగ హై ఔర తన్నిమిత్తక జ్ఞానస్వరూప స్వధర్మసే అవిభాగ హై, ఇసలియే ఉసకే ఏకత్వ హై .
ఇసప్రకార ఆత్మా శుద్ధ హై క్యోంకి చిన్మాత్ర శుద్ధనయ ఉతనా హీ మాత్ర నిరూపణస్వరూప హై (అర్థాత్ చైతన్యమాత్ర శుద్ధనయ ఆత్మాకో మాత్ర శుద్ధ హీ నిరూపిత కరతా హై ) . ఔర యహ ఏక హీ (యహ శుద్ధాత్మా ఏక హీ) ధ్రువత్వకే కారణ ఉపలబ్ధ కరనే యోగ్య హై . కిసీ పథికకే శరీరకే అంగోంకే సాథ సంసర్గమేం ఆనేవాలీ మార్గకే వృక్షోంకీ అనేక ఛాయాకే సమాన అన్య జో అధ్రువ (-అన్య జో అధ్రువ పదార్థ) ఉనసే క్యా ప్రయోజన హై ?
భావార్థ : — ఆత్మా (౧) జ్ఞానాత్మక, (౨) దర్శనరూప, (౩) ఇన్ద్రియోంకే వినా హీ సబకో జాననేవాలా మహా పదార్థ, (౪) జ్ఞేయ – పరపర్యాయోంకా గ్రహణ – త్యాగ న కరనేసే అచల ఔర (౫) జ్ఞేయ – పరద్రవ్యోంకా ఆలమ్బన న లేనేసే నిరాలమ్బ హై; ఇసలియే వహ ఏక హై .
ఇసప్రకార ఏక హోనేసే వహ శుద్ధ హై . ఐసా శుద్ధాత్మా ధ్రువ హోనేసే, వహీ ఏక ఉపలబ్ధ కరనే యోగ్య హై ..౧౯౨..
౩౫౬ప్రవచనసార[ భగవానశ్రీకుందకుంద-
౧తన్నిమిత్తక జ్ఞానస్వరూప స్వధర్మసే అవిభాగ హై, ఇసలియే ఉసకే ఏకత్వ హై; (౫) ఔర
౧. జ్ఞేయ పర్యాయేం జిసకీ నిమిత్త హైం ఐసా జో జ్ఞాన, ఉస – స్వరూప స్వధర్మసే (జ్ఞానస్వరూప నిజధర్మసే) ఆత్మాకీ అభిన్నతా హై .