१२६ ]
‘तथा’ तेन प्रथमानुयोगप्रकारेण, ‘मति’र्मननं१ श्रुतज्ञानं । अवैति जानाति । कं ? ‘करणानुयोगं’ लोकालोकविभागं पंचसंग्रहादिलक्षणं । कथंभूतमिव ? ‘आदर्शमिव’ यथा आदर्शो दर्पणो मुखादेर्यथावत्स्वरूपप्रकाशकस्तथा करणानुयोगोऽपि स्वविषयस्यायं प्रकाशकः । ‘लोकालोकविभक्तेः’ लोक्यन्ते जीवादयः पदार्था यत्रासौ लोकस्त्रिचत्वारिं- शदधिकशतत्रयपरिमितरज्जुपरिमाणः, — तद्विपरीतोऽलोकोऽनन्तमानावच्छिन्नशुद्धाकाश- स्वरूपः तयोर्विभक्ति-र्विभागो भेदस्तस्याः आदर्शमिव । तथा ‘युगपरिवृत्तेः’ युगस्य कालस्योत्सर्पिण्यादेः परिवृत्तिः परावर्तनं तस्या आदर्शमिव । तथा ‘चतुर्गतीनां च’ लोक – अलोकना विभागना – स्वरूपना [युगपरिवृत्तेः ] युगोना (अर्थात् कालना परिवर्तनना) स्वरूपना [च ] अने [चतुर्गतीनाम् ] चार गतिओना स्वरूपना प्रकाशक एवा [करणानुयोगम् च ] करणानुयोगने पण [अवैति ] जाणे छे.
टीका : — ‘तथा’ ते प्रथमानुयोगना प्रकारे ‘मतिः मनिनं श्रुतज्ञानं’ मति एटले मनन – श्रुतज्ञान, ‘अवैति’ जाणे छे. कोने (जाणे छे)? ‘करणानुयोगं’ करणानुयोगने अर्थात् पंचसंग्रहादिरूप लोक – अलोकना विभागने; कोनी माफक? ‘आदर्शमिव’ जेम आदर्श एटले दर्पण मुखादिना यथावत् स्वरूपने प्रकाशे छे, तेम करणानुयोग पण पोताना विषयने प्रकाशे छे.
‘लोकालोकविभक्तेः’ जेमां जीवादि पदार्थो जणाय ते लोक, ते त्रणसो तेंतालीश (३४३)थी अधिक घन राजु प्रमाण छे. तेनाथी विपरीत स्वरूपवाळो अलोक छे, ते अनंत प्रमाण अने अवच्छिन्न शुद्ध आकाशस्वरूप छे. ते बंनेना विभागने (भेदने) आदर्शनी जेम प्रकाशे छे, तथा ‘युगपरिवृत्तेः’ युगना – कालना – उत्सर्पिणी आदिना परिवर्तनने दर्पणनी जेम प्रकाशे छे. अने ‘चतुर्गतिनाम् च’ नरक, तिर्यंच, मनुष्य अने देवगतिरूप चार गतिओना (स्वरूपने) दर्पणनी जेम प्रकाशे छे – वर्णवे छे.
भावार्थ : — जेम दर्पण मुखादि वस्तुओने जेम छे तेम बतावे छे, तेम जे शास्त्र पांच द्रव्योना (जीव, पुद्गल, धर्म, अधर्म अने कालना) समूहरूप लोक अने तेनाथी विपरीत स्वरूपवाळा शुद्ध अनंत अलोकना विभागने, उत्सर्पिणी – अवसर्पिणीरूप कल्पकालना परिवर्तनने अने नरकादि चार गतिओना स्वरूपने, जेम छे तेम बतावे तेने करणानुयोग कहे छे. आ अनुयोग पण सम्यग्ज्ञाननो विषय छे, अर्थात् करणानुयोग, लोक – अलोकना विभागने, युगना परिवर्तनने अने चतुर्गतिओना स्वरूपने यथावत् १. मतिज्ञानं न श्रुतज्ञानम् इति ग पुस्तके ।