१४६ ]
‘चरसत्त्वान्’ त्रसजीवान् । ‘यन्न हिनस्ति’ । तदाहुः ‘स्थूलवधाद्विरमणं’ । के ते ? ‘निपुणाः’ हिंसादिविरतिव्रतविचारदक्षाः । कस्मान्न हिनस्ति ? ‘संकल्पात्’१ संकल्पं हिंसाभिसंधिमाश्रित्य । कथंभूतात् संकल्पात् ? ‘कृतकारितानुमननात्’ कृतकारितानुमनन- रूपात् । कस्य सम्बन्धिनः ? ‘योगत्रयस्य’ मनोवाक्कायत्रयस्य । अत्र कृतवचनं कर्तुः स्वातंत्र्यप्रिपत्त्यर्थं । २कारितानुविधानं परप्रयोगापेक्षमनुवचनं । ३अनुमननवचनं प्रयोजकस्य मानसपरिणामप्रदर्शनार्थं । तथा हि — मनसा चरसत्त्वहिंसां स्वयं न करोमि, चरसत्त्वान् हिनस्मीति मनःसंकल्पं न करोमीत्यर्थः । मनसा चरसत्त्वहिंसामन्यं न कारयामि, चरसत्त्वान् हिंसय हिंसयेति मनसा प्रयोजको न भवामीत्यर्थः । तथा अन्यं चरसत्त्वहिंसां कुर्वन्तं मनसा नानुमन्ये, सुन्दरमनेन कृतमिति मनःसंकल्पं न करोमीत्यर्थः । एवं वचसा स्वयं
टीका : — ‘चरसत्त्वान्’ त्रस जीवोने ‘यन्नहिनस्ति’ जे न हणवुं ‘तत्’ तेने (ते क्रियाने) ‘स्थूलवधाद्विरमणम्’ स्थूळ हिंसाथी विरमण (विरति) कहे छे. (अर्थात् अहिंसाणुव्रत कहे छे.) कोण ते (कहे छे?) ‘निपुणाः’ हिंसादि विरतिरूप व्रतना (अहिंसाणुव्रतादिना) विचारमां दक्ष (कुशल) आचार्यादिक. केवी रीते हणता नथी? ‘संकल्पात्’ संकल्पथी अर्थात् ‘हुं मारुं – हुं हिंसा करुं’ एवा संकल्पनो – अभिप्रायनो आश्रय करीने (हणता नथी); केवा संकल्पथी? ‘कृतकारितानुमननात्’ – कृत, कारित अने अनुमोदनारूप (संकल्पथी), कोना संबंधी? ‘योगत्रयस्य’ मन, वचन अने काय ए त्रण योगना (संबंधी).
अहीं ‘कृत’ वचन कर्ताना स्वातंत्र्यनी प्रतिपत्ति अर्थे छे, ‘कारित’नुं विधान परनी क्रियानी अपेक्षा सूचवतुं कथन छे, ‘अनुमनन’नुं वचन (‘अनुमोदन’नुं वचन) प्रयोजकना मानसनुं परिणाम दर्शाववा माटे छे.
ते आ प्रमाणे १. मनथी त्रस जीवोनी हिंसा हुं स्वयं करुं नहि – त्रस जीवोने हुं हणुं एवो मनमां संकल्प न करुं. एवो अर्थ छे. २. मनथी त्रस जीवोनी हिंसा बीजा पासे हुं न करावुं – ‘त्रस जीवोनी हिंसा करो – हिंसा करो’ एम मनथी हुं प्रेरक – प्रयोजक न थाउं. एवो अर्थ छे. ३. तथा त्रस जीवोनी हिंसा करता अन्यने हुं मनथी अनुमति १. संकल्पात् — हिंसाभिसन्धिमाश्रित्य ग घ पुस्तकयोः । २. कारितानिधानं ग घ पुस्तकयोः । ३. अनुवचनं ख पुस्तके । अनुमननं वचनं ग पुस्तके । अनुमतवचन घ० ।