१४८ ]
‘‘हिंसादिनो त्याग बे प्रकारे छे — एक उत्सर्ग त्याग अने बीजो अपवाद त्याग. उत्सर्ग एटले सामान्य. सामान्यपणे सर्वथा प्रकारे त्याग करीए तेने उत्सर्ग त्याग कहे छे. तेना नव भेद छे – मनथी पोते करवानुं चिंतवे नहि, बीजा पासे कराववानुं चिंतवे नहि, अने कोईए कर्युं होय तेने भलुं जाणे नहि. वचनथी पोते करवानुं कहे नहि, बीजाने कराववा माटे उपदेश आपे नहि, कोईए कर्युं होय तेने भलुं कहे नहि. कायाथी पोते करे नहि, बीजाने हाथ वगेरे द्वारा प्रेरणा आपी करावे नहि अने कोईए कर्युं होय तेने हस्तादि वडे प्रशंसे नहि. आ नव भेद कह्या.
अपवाद त्याग अनेक प्रकारनो छे. आ नव भंग कह्या तेमांथी केटला भंगोथी अमुक प्रकारे त्याग करे, अमुक प्रकारे त्याग न करे, आ रीते मारे आ कार्य करवुं, आ रीते न करवुं — एम अपवाद त्याग भिन्न-भिन्न प्रकारे छे. माटे शक्य होय ते रीते त्याग करवो.’’१
हिंसाना प्रकार — द्रव्यहिंसा अने भावहिंसा.
‘‘कषायरूपे परिणमेला मन, वचन अने कायाना योगथी जे द्रव्यरूप अने भावरूप प्राणोनुं व्यपरोपण करवुं – घात करवो ते निश्चयथी सारी रीते नक्की करेली हिंसा छे.’’२
रागादि भावोथी चैतन्य प्राणोनो घात थवो ते भावहिंसा छे, तेना बे प्रकार छे – स्वभाव हिंसा अने परभाव हिंसा. तेम ज इन्द्रिय, बळ, आयु अने श्वासोच्छ्वासरूप द्रव्य प्राणोनो घात थवो ते द्रव्यहिंसा छे. तेना पण बे प्रकार छे. स्वद्रव्य हिंसा अने परद्रव्य हिंसा.
‘‘पोताना मनमां, वचनमां के शरीरमां क्रोध – कषाय प्रगट थयो तेनाथी प्रथम तो १. पुरुषार्थसिद्धि – उपाय, गुजराती आवृत्ति श्लोक ७५नो भावार्थ. २. पुरुषार्थसिद्धि – उपाय, गुजराती आवृत्ति श्लोक ४३.