कहानजैनशास्त्रमाळा ]
सन्मिश्रं घृतादिकं करोति । कृत्रिमैश्च हिरण्यादिभिर्वचनापूर्वकं व्यवहारं करोति । हीनाधिकविनिमानं विविधं नियमेन मानं विनिमानं मानोन्मानमित्यर्थः । मानं हि प्रस्थादि, उन्मानं तुलादि, तच्च हीनाधिकं, हीनेन अन्यस्मै ददाति, अधिकेन स्वयं गृह्णातीति ।।५८।।
साम्प्रतमब्रह्मविरत्यणुव्रतस्वरूपं प्रतिपादयन्नाह — बनावटी सुवर्ण आदिथी वंचनापूर्वक व्यवहार करे छे. (बनावटी सुवर्णादि वेची ठगाई करे छे.) ‘हीनाधिकविनिमानं’ नियमथी विविध मान ते विनिमान, मान अने उन्मान एवो अर्थ छे; मान एटले प्रस्थादि पाली, गज, तोला वगेरे मापवानां साधन अने उन्मान एटले त्राजवां, बाट वगेरे ते तोलवानां साधन – ते हीनाधिक ओछां – वत्तां राखीने ओछा मापथी अन्यने आपे छे अने अधिक मापथी स्वयं ले छे.
भावार्थ : — अचौर्याणुव्रतना पांच अतिचार१ —
१. चौरप्रयोग — चोरीनो उपाय बताववो – चोरी करवानी प्रेरणा करवी.
२. चौरार्थदान — चोरीनी वस्तु खरीदवी.
३. विलोप (विरुद्ध राज्यातिक्रम) — राज्यना कायदाथी विरुद्ध वर्तवुं.
४. सद्रशसन्मिश्र (प्रतिरूपक व्यवहार) — हलकी – भारे चीजोनुं संमिश्रण करी ऊंची किंमते वेचवुं.
५. हीनाधिक विनिमान (हीनाधिक मानोन्मान) — माप – तोला ओछां – वत्तां राखवां; ओछा मापथी आपवुं अने अधिक मापथी लेवुं.
आ कार्यो नबळाईने लीधे थाय छे पण आसक्त भावे थतां नथी. ते दोष तो छे ज, परंतु तेथी व्रतनो संपूर्ण भोग थतो नथी, तेथी तेने अतिचार कहे छे. ५८.
हवे अब्रह्मविरति अणुव्रतना अर्थात् (ब्रह्मचर्याणुव्रतना) स्वरूपनुं प्रतिपादन करी कहे छे — १. स्तेनप्रयोगतदाहृतादानविरुद्धराज्यातिक्रमहीनाधिकमानोन्मानप्रतिरूपक व्यवहाराः ।