१२२समाधितंत्र
यद्यात्मनः स्वरूपमात्मत्वेन बहिरात्मानो न बुद्ध्यन्ते तदा किमात्मत्वेन ते बुद्धयन्ते इत्याह —
टीका — तं देहामात्मानं प्रपद्यन्ते । के ते ? अबुद्धयो बहिरात्मानः । कया कृत्वा ? स्थितिभ्रान्त्या । क्व ? देहे ? कथम्भूते देहे ? व्यूहे समूहे । केषां ? अणूनां परमाणूनां । किं विशिष्टानां ? प्रविशद्गलतां अनुप्रविशतां निर्गच्छतां च । पुनरपि कथम्भूते ? समाकृतौ समानाकारे सदृशपरापरोत्पादेन । आत्मना सहैकक्षेत्रे समानावगाहेन वा । इत्थम्भूते देहे या स्थितिभ्रान्तिः स्थित्या थएलाओने मोहसहित कर्मोदय व्यवहारथी निमित्त थाय छे, पण निश्चयथी तो पोतानो रागादि अज्ञान भाव ज अशुद्ध उपादान कारण छे.’’१ ६८.
जो बहिरात्माओ आत्मस्वरूपने आत्मपणे न जाणता होय, तो तेओ कोने आत्मपणे जाणे छे? ते कहे छेः —
अन्वयार्थ : — (अबुद्धयः) अज्ञानी बहिरात्मा जीवो, (प्रविशद् गलतां अणूनां व्यूहे देहे) प्रवेश करता अने बहार नीकळता – एवा परमाणुओना समूहरूप देहमां, (समाकृतौ) आत्मा अने शरीरनी आकृतिना समानरूपमां (स्थितिभ्रान्त्या) आत्मा स्थित होवाथी – अर्थात् शरीर अने आत्मा एक क्षेत्रमां स्थित होवाथी – बंनेने एकरूप समजवानी भ्रान्तिथी (तम्) तेने एटले शरीरने (आत्मानं) आत्मा (प्रतिपद्यते) समजी ले छे.
टीका : — तेओ देहने आत्मा समजे छे. कोण तेओ? बुद्धि विनाना बहिरात्माओ. शाथी (एम समजे छे)? स्थितिनी भ्रान्तिथी. शामां? देहमां. केवा देहमां? व्यूहरूप एटले समूहरूप (देहमां). कोना (समूहरूप)? अणुओना – परमाणुओना (समूहरूप). केवा प्रकारना (परमाणुओना)? प्रवेशता – गलता अर्थात् प्रवेश करता अने नीकळता (परमाणुओना). वळी केवा (देहमां)? समाकृत – एकबीजाना सद्रश उत्पादथी समान आकारवाळा (देहमां) – अर्थात् १. जुओ – श्री समयसार गा. १६४ – १६५नी श्री जयसेनाचार्यकृत संस्कृत टीका.