१३०समाधितंत्र
टीका — जन्म संसारं नयति प्रापयति । कं ? आत्मानं । कोऽसौ ? आत्मैव देहादौ दृढात्मभावनावशात् । निर्वाणमेव च आत्मानमात्मैव नयति स्वात्मन्येवात्मबुद्धिप्रकर्षसद्भावात् । यत एवं तस्मात् परमार्थतो गुरुरात्मात्मनः । नान्यो गुरुरस्ति परमार्थतः । व्यवहारेण तु यदि भवति तदा भवतु ।।७५।।
अन्वयार्थ : (आत्मा एव) आत्मा ज (आत्मानं) आत्माने (जन्म निर्वाणम् एव च नयति) जन्म अने निर्वाण प्रति दोरे छे – अर्थात् प्राप्त करावे छे; (तस्मात्) माटे (परमार्थतः) निश्चयथी (आत्मनः गुरुः) आत्मानो गुरु (आत्मा एव) आत्मा ज छे; (अन्यः न अस्ति) बीजो कोई नहि.
टीका : — जन्म एटले संसार प्रति दोरे छे – प्राप्त करावे छे. कोने? आत्माने. कोण ते? देहादिमां द्रढ आत्मभावनावश आत्मा ज (जन्म प्राप्त करावे छे); अने पोताना आत्मामां ज आत्मबुद्धिना प्रकर्ष सद्भावथी आत्मा ज आत्माने निर्वाण प्रति लई जाय छे, कारण के वास्तवमां आत्मा आत्मानो गुरु छे; परमार्थे बीजो कोई गुरु नथी. व्यवहारे ते होय तो भले हो.
भावार्थ : — जे आत्मा देहादिमां द्रढ आत्मबुद्धि करे छे ते जन्म – मरणरूप संसारमां भ्रमण करे छे – अर्थात् आत्मा ज पोताना आत्माने स्व – अपराधथी संसारमां रखडावे छे, अने ते ज आत्मा जो पोताना आत्मामां ज द्रढ आत्मबुद्धि करे, तो ते संसारभ्रमणथी मुक्त थाय छे – निर्वाण पामे छे – अर्थात् आत्मा ज पोताना आत्माने निर्वाण पमाडे छे; तेथी परमार्थे आत्मा ज आत्मानो गुरु छे, बीजो कोई गुरु नथी.
अहीं आचार्ये स्पष्ट कर्यु छे के जीव पोताना शुद्ध के अशुद्ध उपादानथी ज पोताना आत्मानुं हित – अहित करे छे. तेमां कर्म के पर पदार्थो अहेतुवत् छे अकिंचित्कर छे.