१६२समाधितंत्र
टीका — यत्र यस्मिन्विषये अनाहितधीरदत्तावधाना बुद्धिः । ‘‘यत्रैवाहितधीरिति च पाठः यत्र च अहितधीरनुपकारकबुद्धिः ।’’ कस्य ? पुंसः । तस्माद्विषयात्सकाशात् श्रद्धा निवर्तते । यस्मान्निवर्तते श्रद्धा कुतश्चित्तस्य तल्लयः तस्मिन् विषये लय आसक्तिस्तल्लयः कुतो नैव कुतश्चिदपि ।।९६।।
वळी चित्त क्यां अनासक्त होय छे ते कहे छेः —
अन्वयार्थ : — (यत्र) ज्यां एटले जे विषयमां (पुंसः) पुरुषनी (अनाहित धीः) बुद्धि सावधानरूप होती नथी, (तस्मात्) तेनाथी (श्रद्धा) श्रद्धा, (निवर्तते) हठी जाय छे – ऊठी जाय छे; अने (यस्मात्) जेनाथी (श्रद्धा) श्रद्धा (निवर्तते) हठी जाय छे ते विषयमां (चित्तस्य) चित्तनी (तल्लयः कुतः) लीनता केवी रीते होई शके? अर्थात् होई शके नहि.
टीका : — ज्यां एटले जे विषयमां बुद्धि संलग्न होती नथी अर्थात् बुद्धि दत्तावधानरूप होती नथी, – ‘यत्रैवाहितधीरिति’ एवो पण पाठ छे, तेनो अर्थ ए छे के – ज्यां अहित बुद्धि एटले अनुपकारक बुद्धि होय छे – कोनी? पुरुषनी, ते विषयथी श्रद्धा पाछी फरे छे. जेनाथी श्रद्धा पाछी फरे, ते विषयमां चित्तनी लीनता केम होई शके? ते विषयमां चित्तनो लय एटले आसक्ति क्यांथी थाय? क्यांयथी पण नहि.
भावार्थ : — जे वस्तुने पुरुष हितकारी समजतो नथी ते वस्तुमां तेने रुचि उत्पन्न थती नथी अने जे वस्तुमां रुचि न होय ते वस्तुमां तेनुं मन केवी रीते लागे? न ज लागे.
अज्ञानी जीवोने इन्द्रियोना विषयो इष्ट लागे छे – हितकारी लागे छे, तेथी तेमनी रुचि तेमां उत्पन्न थाय छे अने मन तेमां लागे छे; ज्ञानीने ते विषयो अनिष्ट लागता नथी, पण ते प्रत्येनो राग अनिष्ट – अहितकारी लागे छे, तेथी तेनी रुचि ते तरफथी हठे छे अने तेमां मन लागतुं नथी. ते विषयो प्रत्ये उदासीन रहे छे.