नन्वात्मना मरणरूपविनाशादुत्तरकालमभावसिद्धेः कथं सर्वदाऽस्तित्वं सिध्येदिति वदन्तं प्रत्याह —
टीका — स्वप्ने स्वप्नावस्थायां दृष्टे विनष्टेऽपि शरीरादौ आत्मनो यथा नाशो नास्ति तथा जागरदृष्टेऽपि जागरे जाग्रदवस्थायां दृष्टे विनष्टेऽपि शरीरादौ आत्मनो नाशो नास्ति । ननु स्वप्नावस्थायां भ्रांतिवशादात्मनो विनाशः प्रतिभातीति चेत्तदेतदन्यत्रापि समानं । न खलु शरीरविनाशे आत्मनो विनाशमभ्रान्ती मन्यते । तस्मादुभयत्राप्यात्मनो विनाशोऽनुपपन्नो विपर्यासाविशेषत् । यथैव हि स्वप्नावस्थायामविद्यमानेऽप्यात्मनो विनाशे विनाशः प्रतिभासत इति विपर्यासः तथा जाग्रदवस्थायामपि ।।१०१।।
मरणरूप विनाशथी उत्तरकालमां (विनाश पछी) आत्मानो अभाव सिद्ध होय तो तेनुं सर्वदा अस्तित्व केवी रीते सिद्ध थाय? एवुं बोलनार प्रति कहे छेः —
अन्वयार्थ : — (स्वप्ने) स्वप्न – अवस्थामां (दृष्टे विनष्टे अपि) प्रत्यक्ष जोवामां आवेला शरीरादिकनो नाश थवा छतां (यथा) जेम (आत्मनः) आत्मानो (नाशः न अस्ति) नाश थतो नथी (यथा) तेम (जागरदृष्टे अपि) जाग्रत अवस्थामां पण देखेला शरीरादिकनो नाश थवा छतां, आत्मानो नाश थतो नथी; (विपर्यासाविशेषतः) कारण के बंने अवस्थाओमां विपरीत प्रतिभासमां कांई फेर नथी.
टीका : — स्वप्नमां एटले स्वप्न – अवस्थामं देखवामां आवेला शरीरादिनो नाश थवा छतां जेम आत्मानो नाश थतो नथी, तेम जाग्रत अवस्थामां पण देखवामां आवेला शरीरादिनो नाश थवा छतां, आत्मानो नाश थतो नथी. स्वप्न – अवस्थामां भ्रान्तिने लीधे आत्मानो विनाश प्रतिभासे छे एम शंका करवामां आवे, तो अन्यत्र पण (जाग्रत अवस्थामां पण) ते समान छे. भ्रान्ति विनानो माणस, शरीरनो विनाश थतां आत्मानो विनाश खरेखर मानतो नथी. तेथी बंनेमां (स्वप्न अवस्थामां अने जाग्रत अवस्थमां) पण विपर्यासमां (भ्रान्तिमां) फेर नहि होवाथी (भ्रान्ति समान होवाथी) आत्मानो विनाश नहि होवा छतां (तेनो) विनाश प्रतिभासे छे, तेम एवी भ्रान्ति जाग्रत अवस्थामां पण थाय छे.