कर्मैवात्मानमज्ञानिनं करोति, ज्ञानावरणाख्यकर्मोदयमन्तरेण तदनुपपत्तेः । कर्मैव ज्ञानिनं
करोति, ज्ञानावरणाख्यकर्मक्षयोपशममन्तरेण तदनुपपत्तेः । कर्मैव स्वापयति, निद्राख्यकर्मोदय-
मन्तरेण तदनुपपत्तेः । कर्मैव जागरयति, निद्राख्यकर्मक्षयोपशममन्तरेण तदनुपपत्तेः । कर्मैव
सुखयति, सद्वेद्याख्यकर्मोदयमन्तरेण तदनुपपत्तेः । कर्मैव दुःखयति, असद्वेद्याख्यकर्मोदयमन्तरेण
तदनुपपत्तेः । कर्मैव मिथ्याद्रष्टिं करोति, मिथ्यात्वकर्मोदयमन्तरेण तदनुपपत्तेः । कर्मैवासंयतं
विस्तारथी पण [जीवस्य जीवरूपं] जीवनुं जीवरूप [खलु] निश्चयथी [लोकमात्रं जानीहि] लोकमात्र जाण; [ततः] तेनाथी [किं सः हीनः अधिकः वा] शुं ते हीन अथवा अधिक थाय छे? [द्रव्यम् कथं करोति] तो पछी (आत्मा) द्रव्यने (अर्थात् द्रव्यरूप आत्माने) कई रीते करे छे?
[अथ] अथवा जो ‘[ज्ञायकः भावः तु] ज्ञायक भाव तो [ज्ञानस्वभावेन तिष्ठति] ज्ञानस्वभावे स्थित रहे छे’ [इति मतम् ] एम मानवामां आवे, [तस्मात् अपि] तो एम पण [आत्मा स्वयं] आत्मा पोते [आत्मनः आत्मानं तु] पोताना आत्माने [न करोति] करतो नथी एम ठरे छे!
(आ रीते कर्तापणुं साधवा माटे विवक्षा पलटीने जे पक्ष कह्यो ते घटतो नथी.) (आ प्रमाणे, कर्मनो कर्ता कर्म ज मानवामां आवे तो स्याद्वाद साथे विरोध आवे छे; माटे आत्माने अज्ञान-अवस्थामां कथंचित् पोताना अज्ञानभावरूप कर्मनो कर्ता मानवो, जेथी स्याद्वाद साथे विरोध आवतो नथी.)
टीकाः — (अहीं पूर्वपक्ष आ प्रमाणे छेः) ‘‘कर्म ज आत्माने अज्ञानी करे छे, कारण के ज्ञानावरण नामना कर्मना उदय विना तेनी ( – अज्ञाननी) अनुपपत्ति छे; कर्म ज (आत्माने) ज्ञानी करे छे, कारण के ज्ञानावरण नामना कर्मना क्षयोपशम विना तेनी अनुपपत्ति छे; कर्म ज सुवाडे छे, कारण के निद्रा नामना कर्मना उदय विना तेनी अनुपपत्ति छे; कर्म ज जगाडे छे, कारण के निद्रा नामना कर्मना क्षयोपशम विना तेनी अनुपपत्ति छे; कर्म ज सुखी करे छे, कारण के शातावेदनीय नामना कर्मना उदय विना तेनी अनुपपत्ति छे; कर्म ज दुःखी करे छे, कारण के अशातावेदनीय नामना कर्मना उदय विना तेनी अनुपपत्ति छे; कर्म ज मिथ्याद्रष्टि
४८४