यत्किल बादरसूक्ष्मैकेन्द्रियद्वित्रिचतुःपञ्चेन्द्रियपर्याप्तापर्याप्ता इति शरीरस्य संज्ञाः सूत्रे जीवसंज्ञात्वेनोक्ताः अप्रयोजनार्थः परप्रसिद्धया घृतघटवद्वयवहारः । यथा हि कस्यचिदाजन्म- प्रसिद्धैकघृतकुम्भस्य तदितरकुम्भानभिज्ञस्य प्रबोधनाय योऽयं घृतकुम्भः स मृण्मयो, न घृतमय इति तत्प्रसिद्धया कुम्भे घृतकुम्भव्यवहारः, तथास्याज्ञानिनो लोकस्यासंसारप्रसिद्धाशुद्धजीवस्य शुद्धजीवानभिज्ञस्य प्रबोधनाय योऽयं वर्णादिमान् जीवः स ज्ञानमयो, न वर्णादिमय इति तत्प्रसिद्धया जीवे वर्णादिमद्वयवहारः ।
bAdar Adi [ये च एव] jeTalI [देहस्य] dehane [जीवसंज्ञाः] jIvasangnA kahI chhe te badhI [सूत्रे] sUtramAn [व्यवहारतः] vyavahArathI [उक्ताः] kahI chhe.
TIkA — bAdar, sUkShma, ekendriy, dvIndriy, trIndriy, chaturindriy, panchendriy, paryApta, aparyApta — e dehanI sangnAone (nAmone) sUtramAn jIvasangnApaNe kahI chhe, te, paranI prasiddhine lIdhe, ‘ghInA ghaDA’nI jem vyavahAr chhe — ke je vyavahAr aprayojanArtha chhe (arthAt temAn prayojanabhUt vastu nathI). te vAtane spaShTa kahe chhe —
jem koI puruShane janmathI mAnDIne mAtra ‘ghIno ghaDo’ ja prasiddha (jANIto) hoy, te sivAyanA bIjA ghaDAne te jANato na hoy, tene samajAvavA ‘‘je A ‘ghIno ghaDo’ chhe te mATImay chhe, ghImay nathI’’ em (samajAvanAr vaDe) ghaDAmAn ‘ghInA ghaDA’no vyavahAr karavAmAn Ave chhe, kAraN ke pelA puruShane ‘ghIno ghaDo’ ja prasiddha (jANIto) chhe; tevI rIte A agnAnI lokane anAdi sansArathI mAnDIne ‘ashuddha jIv’ ja prasiddha chhe, shuddha jIvane te jANato nathI, tene samajAvavA ( – shuddha jIvanun gnAn karAvavA) ‘‘je A ‘varNAdimAn (varNAdivALo) jIv’ chhe te gnAnamay chhe, varNAdimay nathI’’ em (sUtra viShe) jIvamAn varNAdimAnapaNAno vyavahAr karavAmAn Avyo chhe, kAraN ke te agnAnI lokane ‘varNAdimAn jIv’ ja prasiddha chhe.
have A ja arthanun kaLasharUp kAvya kahe chhe —
shlokArtha — [चेत्] jo [घृतकुम्भाभिधाने अपि] ‘ghIno ghaDo’ em kahetAn paN [कुम्भः घृतमयः न] ghaDo chhe te ghImay nathI ( – mATImay ja chhe), [वर्णादिमत्-जीव-जल्पने अपि] to tevI rIte ‘varNAdivALo jIv’ em kahetAn paN [जीवः न तन्मयः] jIv chhe te varNAdimay nathI ( – gnAnaghan ja chhe).
122